«A Buyer's Guide»: Einstürzende Neubauten
Μια κατάδυση στο χάος της αποδόμησης και στον πυρήνα της καλλιτεχνικής ελευθερίας
Την Πέμπτη 18/06, οι Einstürzende Neubauten επιστρέφουν στην Αθήνα, εννιά χρόνια μετά την τελευταία τους εμφάνιση εδώ, για να ανέβουν στη σκηνή του Ηρωδείου. Και αν το σκεφτεί κανείς, το γεγονός από μόνο του μοιάζει κάπως παράδοξο. Ένα συγκρότημα που γεννήθηκε μέσα στο βιομηχανικό σκοτάδι του Δυτικού Βερολίνου, χτυπώντας λαμαρίνες και οικοδομικά εργαλεία, να παίζει σε έναν χώρο μυσταγωγικό, κάτω από την σκιά της Ακρόπολης. Κι όμως, αν υπάρχει ένα σχήμα που έχει κερδίσει το δικαίωμα να μετακινείται τόσο ελεύθερα ανάμεσα σε τόσο διαφορετικούς κόσμους, είναι αυτό.
Βέβαια, οι Einstürzende Neubauten δεν υπήρξαν ποτέ απλώς ένα συγκρότημα. Υπήρξαν μια ζώσα διαδικασία, ένα εργοστάσιο ιδεών όπου ο θόρυβος και η σιωπή, η ποίηση, το punk, και η performance συγχωνεύτηκαν σε κάτι που δύσκολα κατηγοριοποιείται. Ο όρος industrial χρησιμοποιήθηκε για να τους εξηγήσει, αλλά, από την πρώτη στιγμή, έμοιαζε σχεδόν περιοριστικός καθώς οι Neubauten πήραν αυτόν τον ήχο, τον αποδόμησαν και τον ξανασύνθεσαν, μετατρέποντας την ύλη σε ρυθμό και την φθορά σε καλλιτεχνική έκφραση. Περισσότερο αρχιτέκτονες παρά μουσικοί, προσεχτικά δόμησαν ένα δικό τους αντισυμβατικό σύμπαν το οποίο ποτέ δεν εγκατέλειψαν αλλά, μέσα στο χρόνια, το επαναπροσδιόρισαν, χωρίς ποτέ να χάσουν την θεμελιακή τους βάση.
Και, στο επίκεντρο, χωρίς να υποτιμώ κανέναν από τους τεράστιους συνοδοιπόρους του αφού το μεγαλείο τους έγκειται στην συλλογικότητα, συναντάμε τον Blixa Bargeld ο οποίος, μέσα στις δεκαετίες, άλλαξε κι αυτός πολλές ταυτότητες. Από προφήτης του χάους που ξεχείλιζε αντιμουσικό μηδενισμό, σε σαμάνο του θορύβου και rock star, και, από εκεί, σε διεισδυτικό παρατηρητή και αφηγητή ενός κόσμου που αχνοσβήνει και, σταδιακά, ξεθωριάζει. Κι όμως, όσο ακραία κι αν μοιάζει η διαδρομή τους, οι Neubauten δεν έπαψαν ποτέ στον πυρήνα τους να μιλάνε για τη ζωή και να αναζητούν αυτή την παράξενη ομορφιά που κρύβεται σε κάθε τι ανθρώπινο, είτε μιλάμε για τη σύγκρουση και τη βία, είτε για την μαγεία της Τέχνης.
Και από εδώ πηγάζει και το βασικό πρόβλημα της δημιουργίας ενός Buyer's Guide. Το συγκρότημα σημαίνει, συγχρόνως, τελείως διαφορετικά πράγματα για κάθε τους ακροατή. Για άλλους σηματοδοτεί το χάος του "Kollaps", για άλλους τη συνεχής μετάβαση και επανεφεύρεση του "Haus Der Lüge", και για άλλους τον λιτό μινιμαλισμό της ύστερης περιόδου. Συνεπώς, παρόλο που η παρακάτω χαρτογράφηση εμπεριέχει μια υποκειμενική αξιολόγηση, θα θέλαμε εσείς που θα την διαβάσετε να εστιάσετε στην διαδρομή από την συντριβή στη δημιουργία, από τον θόρυβο στη σιωπή, από την αποδόμηση στην μαθηματική ακρίβεια, και, εν όψει της εμφάνισής τους, να γιορτάσετε μαζί μας ένα από τα πιο ρηξικέλευθα κι επαναστατικά συγκροτήματα όλων των εποχών. (ΑΑ)
Halber Mensch
(Some Bizarre, 1985)
Το "Halber Mensch" αποτυπώνει με ακρίβεια τη στιγμή όπου οι Einstürzende Neubauten ισορροπούν για πρώτη φορά ανάμεσα στο χάος και σε μια στοιχειώδη, σχεδόν υποδόρια, μελωδικότητα, συμπυκνώνοντας τέλεια όλη την πρώιμη αισθητική ταυτότητα του συγκροτήματος. Γεμάτο τρυπάνια, σφυριά, και κομπρεσέρ, με ρυθμούς που επαναλαμβάνονται εμμονικά στο άπειρο, ντανταιστικές αναφορές, και ηλεκτρονικούς πειραματισμούς, το άλμπουμ δημιουργεί την αίσθηση ότι ηχογραφήθηκε μέσα σ' ένα εγκαταλελειμμένο εργοτάξιο τη στιγμή της κατεδάφισής του ή σαν να γεννήθηκε από τα ίδια τα ερείπια του Δυτικού κόσμου που το περιβάλλει. Ο Blixa Bargeld, στον πρώτο δίσκο του συγκροτήματος μετά την ένταξή του στους Bad Seeds, εμφανίζεται πιο ώριμος τόσο στιχουργικά όσο κι ερμηνευτικά. Διευρύνει τις εκφραστικές του δυνατότητες και ανακαλύπτει νέους τρόπους να εξωτερικεύσει την εσωτερική του ένταση, έχοντας δίπλα του ένα σχήμα που, με τη συμβολή του Gareth Jones στην παραγωγή, καταφέρνει να σμιλεύσει το ακατέργαστο χάος και να του δώσει σαφή μορφή. Δύστροπο, αντισυμβατικό και βαθιά υποβλητικό, το τρίτο άλμπουμ των Γερμανών λειτουργεί ταυτόχρονα ως κορύφωση της μέχρι τότε πορείας τους και ως έργο-τομή για την avant-garde σκηνή. Ένας δίσκος που ξεκινά από την πλήρη άρνηση κάθε φόρμας και καταλήγει, σχεδόν παραδόξως, στη διαμόρφωση μιας νέας, συνεκτικής αισθητικής. (ΑΑ)
Silence Is Sexy
(Mute, 2000)
Ένας δίσκος όχι μόνο για την σιωπή, αλλά για την απώλεια, για αυτό που μένει πίσω όταν σταματάμε να είμαστε παρόντες, το όγδοο πόνημα των Γερμανών μπορεί να μην αποτελεί ολική επαναφεύρεση αλλά, σαφέστατα, υποδηλώνει μία επανεκκίνηση αφού, εδώ, συναντάμε όλα αυτά που θα καθορίσουν τον ήχο τους για τον 21ο αιώνα. Industrial pop είπαν κάποιοι. Εύστοχα θα συμφωνήσω κι εγώ παρόλο που ο δίσκος δεν είναι ούτε ακριβώς industrial, ούτε ακριβώς pop. Είναι όμως απολύτως προσβάσιμος σε ένα κοινό έξω από το παραδοσιακό τους, λειαίνοντας τις γωνίες με έναν τρόπου που δεν αποξενώνει τους ακροατές τους αλλά τους αποκαλύπτει ένα νέο μονοπάτι. Οι Einstürzende Neubauten εμπνέονται από τον μινιμαλισμό και, γεμάτοι αυτοπεποίθηση, φτάνουν πλέον στο σημείο όπου η σιωπή αποκτά την ίδια δύναμη με τον θόρυβο, καθιστώντας σαφές πως μπορούν να είναι εξίσου επιβλητικοί και απόκοσμοι χωρίς να βαράνε με μανία σίδερα και λαμαρίνες. (ΑΑ)
Haus Der Lüge
(Rough Trade, 1989)
Φτάνοντας αισίως στο πέμπτο τους άλμπουμ, οι Neubauten κρατούν το εξώφυλλο "βρώμικο" αλλά φτιάχνουν την πιο προσβάσιμη μουσική τους, ως εκείνο το σημείο τουλάχιστον. Το "Haus Der Lüge" είναι ηχητικά υπέρ-πλήρες: δίπλα στους βιομηχανικούς θορύβους στέκεται ένας επίμονος παλμός που φέρνει μια αύρα ηλεκτρονικής μουσικής, τα φωνητικά του Blixa γίνονται ολοένα και πιο γήινα κι εκφραστικά, ενώ για πρώτη φορά παρατηρεί κανείς και ένα ανοιχτό φλερτ με πιο κινηματογραφικούς, σχεδόν ambient ήχους, όπως αυτοί αποτυπώνονται στο θαυμάσιο 12λεπτο "Fiat Lux". Πολυσχιδές, καλειδοσκοπικό αλλά και αρκούντως σκοτεινό, το "Haus Der Lüge" φαντάζει ακόμα ως ένα από τα πληρέστερα άλμπουμ που έβγαλαν ποτέ, χωρίς να συμβιβάζει τους αινιγματικούς του πειραματισμούς. Με ένα "Feurio!" να σκορπά ακόμα τον πανικό κάθε φορά που παίζεται, σαν ένα σαφές classic της πρώτης περιόδου τους και με ένα "Der Kuss" να υπονοεί το μέλλον. (ΑΚ)
Tabula Rasa
(Mute, 1993)
Τέσσερα χρόνια μετά το "Haus Der Lüge" - κι αφού έχουν εντωμεταξύ πειραματιστεί με δύο soundtrack-ικά έργα - οι Neubauten φτάνουν με το "Tabula Rasa" επιτέλους σε εκείνον τον μουσικό τόπο που η πρωτοπορία μπορεί να συμβαδίζει με την pop. Σε τραγούδια όπως το "Blume" και το "Zebulon" το pop άγγιγμα είναι απόλυτα παρόν και το έπος που ονομάζεται "Die Interimsliebenden" θα σε κάνει αναπόφευκτα να χορέψεις, διαθέτοντας γκρούβα που σκοτώνει. Ο όλο και πιο μελωδικός σκελετός της μπάντας όμως δεν πνίγει εντελώς τον θόρυβο, με το 15λεπτο "Headcleaner" να αποτελεί ένα από τα πιο ακραία, θορυβώδη, κολασμένα τραγούδια που έβγαλαν ποτέ. Συμπερασματικά, το "Tabula Rasa" αποτελεί ένα εκπληκτικό άλμπουμ που κινείται ταυτόχρονα προς την μελωδία και το ηχητικό χάος και ακροβατεί αριστοτεχνικά ανάμεσα στα δύο αυτά άκρα. Φτάνοντας στα πρόθυρα μιας παγκόσμιας περιοδείας με τους U2, οι Neubauten το 1993 ήταν καλλιτεχνικά κυρίαρχοι. (ΑΚ)
Kollaps
(ZickZack, 1981)
Σαράντα και πλέον χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το "Kollaps" παραμένει ένα από τα πιο ακραία και επιδραστικά ντεμπούτα στην ιστορία της σύγχρονης μουσικής και μια ωμή καταγραφή της ζωής στο Δυτικό Βερολίνο των αρχών των '80s. Μέσα σε μια πόλη αιχμάλωτη του Ψυχρού Πολέμου, οι Einstürzende Neubauten μετατρέπουν την ανέχεια, την αποξένωση και την αβεβαιότητα σε δημιουργικό καύσιμο, χτίζοντας έναν νέο ήχο που δεν χρειάζεται παραδοσιακά όργανα, αλλά παλιοσίδερα και αυτοσχέδιες κατασκευές. Όσοι αναζητάτε τη μελωδία, θα απογοητευτείτε. Εδώ κυριαρχεί ο μηχανικός ρυθμός που επαναλαμβάνεται επίμονα καθώς πάνω του ο Blixa Bargeld ουρλιάζει, ψιθυρίζει, καταρρέει. Σε καμία περίπτωση δεν μιλάμε για ένα εύκολο άλμπουμ. Ίσα-ίσα, θα έλεγα πως πρόκειται για μια εμπειρία σχεδόν επώδυνη στην ακρόαση. Κι όμως, μέσα από αυτή τη βίαιη ηχητική αποδόμηση, διαφαίνεται η ανάγκη για μια νέα καλλιτεχνική γλώσσα, αποκομμένη από το βάρος της γερμανικής ιστορίας. Οι Einstürzende Neubauten κατέφτασαν κάνοντας σαφές πως δεν ανήκουν σε κανένα είδος. Το "Kollaps" θεμελιώνει το δικό τους. (ΑΑ)
Ende Neu
(Mute, 1996)
Με αρκετές αλλαγές μελών - και τον τεράστιο Hacke να μεταφέρεται εκεί που του πρέπει, δηλαδή στο μπάσο! - το αινιγματικό "Ende Neu" έμοιαζε εξαρχής με δουλειά που αναζητάει την ταυτότητα της. Οι πειραματισμοί είναι πάντα παρόντες, κάποιες φορές με απροσδόκητους τρόπους (παράδειγμα το 11λεπτο "NNMAAAMMM" και τα φωνητικά του layers), συνολικά όμως το άλμπουμ μοιάζει να εξερευνά νέες φόρμες επαναληπτικότητας ενώ παράλληλα παραδίδει δύο μεγάλα art pop έπη: το "The Garden" οριοθετεί τον βιομηχανικό μινιμαλισμό της οδικής περιόδου τους και το "Stella Maris" είναι απλά ένα από τα ωραιότερα love songs που ακούσαμε ποτέ, χάρη στους τρομερούς στίχους και την εκπληκτική συνύπαρξη του Bargeld με την Meret Becker. Συνολικά, στην εποχή του το άλμπουμ ίσως αδικήθηκε από τους οπαδούς τους αλλά με το πέρασμα του χρόνου έχει βρει την θέση του ως μια ακόμη πολύ αξιόλογη δουλειά των Neubauten που δεν πρέπει να υποτιμηθεί. (ΑΚ)
Alles Wieder Offen
(Potomak, 2007)
Περισσότερο από τρεις δεκαετίες μετά το ντεμπούτο τους, οι Einstürzende Neubauten αποδεικνύουν πόσο σπουδαίοι παραμένουν. Το "Alles Wieder Offen" αποτελεί τον πρώτο τους δίσκο που γεννήθηκε έξω από τα όρια της παραδοσιακής μουσικής βιομηχανίας, χρηματοδοτημένος απευθείας από τους ίδιους τους ακροατές τους. Ηχητικά, εδώ συναντάμε ένα σχήμα που έχει πλέον τιθασεύσει τέλεια τον θόρυβο. Τα industrial στοιχεία μπορεί να μην έχουν εξαφανιστεί αλλά, πλέον, έχουν ενσωματωθεί σε ένα πιο λυρικό πλαίσιο. Από το υποβλητικό άνοιγμα του "Die Wellen" μέχρι τη μελαγχολική ομορφιά του "Nagorny Karabach", το συγκρότημα χτίζει ατμόσφαιρες και μελωδίες, αφήνοντας ταυτόχρονα χώρο στη φωνή του Blixa Bargeld να πρωταγωνιστήσει. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως η ένταση απουσιάζει. Κομμάτια όπως το "Let's Do It a Dada" υπενθυμίζουν την καταγωγή τους αλλά και το ανεξάντλητο καλλιτεχνικό τους όραμα. Το "Alles Wieder Offen" λειτουργεί ως μια ώριμη σύνοψη μιας διαδρομής που ξεκίνησε από τα ερείπια και κατέληξε σε μια ιδιότυπη κατασκευή που, όσο την κοιτάς, τόσο περισσότερο την θαυμάζεις. (ΑΑ)
Zeichnungen des Patienten O.T.
(Some Bizarre, 1983)
Ο δεύτερος δίσκος των Einstürzende Neubauten δεν απομακρύνεται από τον θόρυβο των πρώτων ημερών, αλλά αρχίζει σιγά-σιγά να τον μορφοποιεί, δίνοντας σταδιακά σχήμα σε κάτι που μοιάζει, έστω κι αμυδρά, με συμβατική (λέμε τώρα) τραγουδοποιία. Η είσοδος των Alexander Hacke και Mark Chung εμπλουτίζει τον ήχο, με το μπάσο να αποκτά πιο κεντρικό ρόλο και να αντιπαρατίθεται στα ίσια με μεταλλικά κρουστά και αλλόκοτους ήχους, σμιλεύοντας προσεκτικά έναν ηχητικό εφιάλτη. Κι όμως, μέσα σε αυτό το δυστοπικό χάος που ξεχειλίζει ένταση, αρχίζει σιγά-σιγά να αναδύεται μια νέα αντίληψη της ταυτότητας τους. Το "Zeichnungen des Patienten O.T." είναι ένα άλμπουμ πυκνό και πολυεπίπεδο. Δεν αποκαλύπτεται εύκολα, αλλά απαιτεί χρόνο, προσοχή, και διάθεση να το εξερευνήσεις. Για όσους όμως θέλουν να μπουν βαθιά στον κόσμο των Neubauten, αποτελεί ένα απαραίτητο, αν και σίγουρα όχι προφανές, σημείο εκκίνησης. (ΑΑ)
Lament
(Mute, 2014)
Αν προσεγγίσουμε το "Lament" ως ένα διεπιστημονικό αντιπολεμικό έργο κι ως ένα μεγαλόπνοο concept άλμπουμ που αναλύει τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ιστορικά και φιλοσοφικά, δεν μπορούμε παρά να το θαυμάσουμε. Εξάλλου, ο Blixa και η υπόλοιπη μπάντα αφιέρωσαν αρκετά χρόνια στην προετοιμασία και την απόδοση του έργου αυτού. Αν όμως επικεντρωθούμε αποκλειστικά στο μουσικό του περιεχόμενο, το "Lament" έχει αρκετές αμήχανες στιγμές μέσα στα 77 λεπτά της διάρκειας του. Σε καμία περίπτωση το άλμπουμ δεν είναι μέτριο, αντιθέτως είναι εντυπωσιακό σαν εγχείρημα, περισσότερο όμως στέκεται σαν η στουντιακή απόδοση του αντίστοιχου θεατρικού που έστησαν παρά σαν ένα αυτόνομο, "κανονικό" studio album. Ως εκ τούτου, μην του δώσεις προτεραιότητα μέσα στην υπέροχη Einsturzende Neubauten δισκογραφία αλλά κράτα το σαν ένα πολύτιμο deep cut. (ΑΚ)
9-15-2000, Brussels
(Indigo, 2002)
Η ιδανική αποτύπωση του συγκροτήματος στη σκηνή, την στιγμή που, μαζί με την χιλιετία, άλλαζαν κι αυτοί, κάνοντας το επόμενο βήμα τους. Η ηχογράφηση από τις Βρυξέλλες το 2000 λειτουργεί σαν ένα πέρασμα μέσα από τη δισκογραφία τους, με κομμάτια από διαφορετικές περιόδους, ενώ ο ήχος ξεχειλίζει γερμανική πειθαρχία χωρίς να κρύβει απολύτως τα δόντια του. Το βάρος πέφτει στις λεπτομέρειες, οι διακριτικές ηχητικές υφές γεννούν τις ατμόσφαιρες, τα παλιά κομμάτια ακούγονται πιο σφιχτά, τα νεότερα πιο επιβλητικά, και όλα μαζί σχηματίζουν μια εικόνα συγκροτήματος που ξέρει με μαθηματική ακρίβεια τι ακριβώς θέλει να πετύχει. Ναι, χωρίς αμφιβολία, εδώ δεν θα ακούσει κανείς πουθενά τις ακατέργαστες συντριβές και τα απειλητικά ουρλιαχτά των πρώτων χρόνων. Όμως, αυτά έχουν δώσει τη θέση τους σε έναν συνειδητό έλεγχο και μια αυτοσυγκράτηση που φανερώνει μια βαθύτερη κατανόηση του ίδιου τους του υλικού. Εξαιρετικό live ντοκουμέντο και ιδανική είσοδος στο σύμπαν των Γερμανών, ειδικά εν όψει της ζωντανής τους εμφάνισης. (ΑΑ)
