Release Athens: Sabaton, Savatage, Epica @ Πλατεία Νερού, 25/07/26

Η ύστατη ημέρα του φετινού Release Athens Festival, αλλά πιθανόν και τελευταία στον πολύ φιλόξενο χώρο της Πλατείας Νερού, μας επεφύλασσε δυνατές συγκινήσεις, χάρη στα δύο co-headlining ονόματα του billing του. Βλέπετε, οι Savatage αποτελούν ένα από τα πλέον θρυλικά ονόματα του κλασικού metal ήχου, ενώ οι Sabaton μια από τις πλέον εμπορικές και γιγαντωμένες μπάντες της νεότερης γενιάς, με την ταυτόχρονη παρουσία των αγαπημένων Epica να δημιουργεί μια άχαστη τριπλέτα που κάλυπτε ένα ευρύτατο φάσμα του heavy/power ήχου.

Για τις υπό αντίξοες συνθήκες εμφανίσεις των Epica επί ελληνικού εδάφους κάποια στιγμή θα μπορούσε να γραφτεί βιβλίο. Όχι απαραίτητα μεγάλο, αλλά βιβλίο σε κάθε περίπτωση. Το ότι η μοίρα τους έφερε να ανοίξουν την κατά τα φαινόμενα τελευταία, κι ευτυχώς όχι τρομερά ζεστή, φεστιβαλική μέρα στην Πλατεία Νερού έχει κάθε λόγο να διαβαστεί σαν επιβεβαίωση από εκείνες κι εκείνους που έχουν έστω στοιχειώδη πίστη σε δεισιδαιμονίες. Οι εποχές και τα ήθη μπορεί να έχουν αλλάξει σημαντικά από τις μέρες του Μαρτίου του 2007, κάποια πράγματα όμως παραμένουν σταθερά. Η βουτιά στο παρελθόν με το "Sensorium" λίγο μετά το αναγνωριστικό ξεκίνημα έσβησε κάθε αμφιβολία.

Στο πέρασμα του χρόνου, το σεστέτο από την Ολλανδία έχει κερδίσει με το σπαθί του μια θέση ανάμεσα στους κορυφαίους του πάλαι ποτέ κραταιού συμφωνικού ιδιώματος, τόσο δισκογραφικά όσο και συναυλιακά. Δεδομένου του πλαισίου, η άνεση με την οποία οι Simons, Jansen & Co. συντόνισαν το κοινό από το πρώτο δευτερόλεπτο είναι κάτι απολύτως μη αυτονόητο. Η επιλογή τους να ρίξουν τόσο-όσο βάρος στο περσινό "Aspiral", αντί για μία περισσότερο μοιρασμένη / greatest hits λογική, κρίνεται εξίσου ως γενναία και φιλόδοξη. Τα παιξίματα και η απόδοση της μπροστάρισσας ήταν κάτι παραπάνω από αρκετά για να τραβήξουν τα βλέμματα στη σωστή κατεύθυνση.

Τι κι αν ο ήλιος χτυπούσε καρφί στη σκηνή. Τι κι αν το δεύτερο μικρόφωνο πήρε λίγο μέχρι να ισορροπήσει. Τι κι αν η συντριπτική πλειοψηφία του κόσμου δεν βρισκόταν εκεί για εκείνους. Τραγούδι το τραγούδι, τα κομμάτια του παζλ έμπαιναν στη θέση τους. Στο άκουσμα του εμβληματικού θέματος του "Cry For The Moon" τα πάντα είχαν κουμπώσει. Οι μικροφωνικές πάσες στα 'forever and ever' ήταν πρακτικά αδύνατο να χάσουν. Τα ανεβάσματα του "Unchain Utopia" άστραψαν. Το "Beyond The Matrix" κέρασε χαμόγελα κι έκανε μέχρι και τους πιο δύσκολους να αφήσουν στιγμιαία το έδαφος. Ο αποχαιρετισμός ήρθε, ακριβώς όπως τέσσερα χρόνια πριν, αναμενόμενα μεν, πρόωρα δε. [ΑΜ]

Η συναυλιακή επιστροφή των Savatage στην Αθήνα μετά τον Γενάρη του 2002 και το Σπόρτινγκ ήταν εν τέλει όσο μεγάλη υπήρξε και η αναμονή όλα αυτά τα χρόνια. Όσοι δεν είχαν κάνει πέρυσι το μεγάλο ταξίδι απλά αδημονούσαν λίγο περισσότερο από τους υπόλοιπους. Τα ερωτήματα για τη θέση στο billing και το setlist θα είχαν μετά το πέρας της βραδιάς ξεκάθαρες απαντήσεις. Όσον αφορά την απόδοση, δε νομίζω ότι υπήρξε πριν η μετά ουσιαστική αμφισβήτηση. Ήμασταν σίγουροι ότι οι Savatage θα είναι τουλάχιστον εξαιρετικοί και ότι θα ζήσουμε μεγάλες στιγμές. Το γεγονός ότι ήταν φανταστικοί δεν μας προκάλεσε καμία έκπληξη.

Ένα μικρό, ορχηστρικό μέρος του "Morphine Child" λειτούργησε σαν εισαγωγή για το "Dead Winter Dead" που θα ακολουθούσε, ο ήχος έπιασε γρήγορα πολύ υψηλά στάνταρ παρά το φορτωμένο σχήμα με δύο κιθάρες, δύο πληκτρολόγους και δεύτερα φωνητικά, η συμμετοχή του κόσμου θα ήταν τουλάχιστον αξιοσημείωτη σε κάθε κομμάτι και οι μεγάλες στιγμές δεν θα αργούσαν να έρθουν. Οι πρώτες αναταράξεις ήρθαν με με το που έσκασε η ριφάρα του κλασικού "Jesus Saves". Το "This Is The Time (1990)" έριξε όσο έπρεπε τους τόνους, στρώνοντας το έδαφος για το αγαπημένο "Strange Wings", με υπέροχη δισολία και sing along στο φινάλε του. Το απόλυτο "Sirens" φάνηκε σαν γκολάρα που ήρθε σχετικά γρήγορα ενώ η ομάδα πιέζει ασφυκτικά και ο κόσμος έχει βρεθεί στα κάγκελα.

Όσοι πέρυσι θέλαμε περισσότερα από "Edge Of Thorns" ανταμειφθήκαμε με το "Lights Out" και το "Miles Away". Μεταξύ των δύο παρεμβλήθηκε το "Handful Of Rain", για μία τριπλέτα που θα συμπύκνωνε ιδανικά το κλίμα της περιόδου '93-'94. Κάπου εδώ, λίγο μετά τη μέση, ξεκινάνε να σκάνε οι magik moments, η μία μετά την άλλη, έτσι απλά, και άκοπα, για να μας αποτελειώσουν. Το μαγευτικό και μεγαλειώδες "Tonight He Grins Again" έρχεται από άλλη διάσταση και λίγο έλειψε να μας ρίξει στα τσιμέντα. Στο δαιδαλώδες "Chance" με τις πολλές επιμέρους κορυφές, ξεχωρίζει η δισολία και βεβαίως το πολυφωνικό μέρος. Την μαγεία που περικλείει το "Believe" την γνωρίζουμε πολύ καλά. Και θα την βιώναμε στον απόλυτο βαθμό, με τον μεγάλο απόντα Jon Oliva σε «ζωντανή» σύνδεση από το studio, μαζικό sing along και βεβαίως μία ακόμη υπέροχη δισολία. Το μεγαλύτερο μπράβο εδώ πηγαίνει σε όποιον σκληρό καριόλη κατάφερε να συγκρατήσει τα δάκρυά του ενόσω προβάλλοννταν οι φωτογραφίες του αείμνηστου Criss. 

Για το μεγάλο φινάλε είχαν μείνει τέσσερα ομότιτλα τραγούδια τεσσάρων δίσκων. Από αυτή την ιδιαίτερη συνομοταξία των συνολικά 10+1 είχαμε ήδη ακούσει τρία, και λίγο πολύ γνωρίζαμε ποιά απέμεναν, για να συμπληρωθεί εν τέλει το μαγικό «επτά». Δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να έχω πλήρη διάυγεια, αλλά δεν μπορώ να σκεφτώ άλλο metal συγκρότημα που να διαθέτει όχι ένα, αλλά δύο τραγούδια που ξεκινούν με πιάνο και να μπορούν εξαρχής να προκαλέσουν τέτοιο ντελίριο ενθουσιασμού. Από τις πρώτες νότες του "Gutter Ballet" ήξερες ότι η Πλατεία Νερού θα σηκωθεί στο πόδι. Όπερ και εγένετο. Από ένα τέτοιο τραγούδι ολόκληρο highlight, λίγο περισσότερο ξεχωρίζουμε το sing along και την σολάρα του Chris Caffery. Παρόμοιο το σκηνικό και στο "Edge Of Thorns", ολόκληρο highlight και αυτό, με το "I don't think about you anymore" να αντηχεί τόσο δυνατό, όσο το αντίθετο μήνυμά του.

Καθώς πλέον η ημέρα μικραίνει για περισσότερο από ένα μήνα και το σκοτάδι έχει πέσει για τα καλά, ήταν η κατάλληλη στιγμή για τον οπαδικό ύμνο "Power Of The Night" που τόσο μας είχε λείψει. Το ένα και μοναδικό, συμβολικό καπνογόνο άναψε στα δεξιά, το pit ανοίχτηκε μπροστά μου και ήταν μία από τις μετρημένες στα δάχτυλα φορές στη ζωή μου που δεν μπόρεσα να συγκρατηθώ, ενώ ο Chris θα παρέδιδε μία ακόμη σολάρα. Το μεγάλο φινάλε ήρθε με το πλέον αναμενόμενο "Hall Of The Mountain King" και το πλέον βροντερό sing along της βραδιάς, στο σημείο πριν το solo. Έχει κανένα νόημα να αναλύσουμε περαιτέρω το τραγούδι ή να πούμε ότι το riff είναι ένα από τα καλύτερα όλων το εποχών; Αυτό που θα κρατήσω για πάντα είναι πώς μου τα έσκασε το κομμάτι, σαν να εντυπώθηκε μέσα μου με την απίστευτη δυναμική που αποδόθηκε. Αυτά είναι πράγματα υπερβατικά που συμβαίνουν μόνο στις συναυλίες. Πολύ απλά, μεγαλειώδες τραγούδι, μεγαλειώδες φινάλε, ορισμός του Madness Reigns.

Τώρα μένει να πούμε τα αυτονόητα. Η ερμηνευτική επίδοση του Zak Stevens ήταν συγκλονιστική. Ο Chris Caffery κατάφερα αυτή τη φορά να κλέψει τη παράσταση από κοτζάμ Al φάκιν Pitrelli, καθώς το setlist έγειρε περισσότερο στα χρόνια του αείμνηστου Criss. Το παίξιμο του Jeff Plate στα τύμπανα ήταν υποδειγματικό. Ο Johnny ο Lee ο Middleton στο μπάσο, ο παλαιότερος και σταθερότερος της πεντάδας που βρίσκεται μαζί grosso modo τις τρεις τελευταίες δεκαετίας, ενέπνεε με την παρουσία του. Τα δύο παιδιά σε πλήκτρα και φωνές, ο Paulo Cuevas και ο Shawn McNair φρόντισαν με σχεδόν οπαδική προσήλωση να μην ακουστεί νότα που δεν θα παιζόταν ζωντανά, με μοναδική εξαίρεση το μήνυμα που μας έστειλε ο μεγάλος απόντας και πάντοτε παρόντας στον καρδιά μας, Jon Oliva. Μοναδικό ίσως ψεγάδι που βεβαίως δεν αλλοιώνει στο ελάχιστο την όλη εικόνα ήταν τα visuals που θα μπορούσε να είναι περισσότερο προσεγμένα ή να περιλαμβάνουν live video για όσους δεν μπορούσαν να έχουν καλή οπτική επαφή με τη σκηνή.

Όλα αυτά με ελάχιστα κενά και λόγια, ώστε να καταφέρουν να χωρέσουν σε 80 λεπτά 15-16 κομμάτια. Οι Savatage γνωρίζουν άλλωστε πόσο πολύ τους αγαπάμε, κι εμείς γνωρίζουμε πολύ καλά πόσο πολύ μας εκτιμούν. Με τους Savatage υπάρχει για κάποιο λόγο μια μαγική, μία συναισθηματική σύνδεση, ακόμη και εάν για πολλούς από εμάς δεν υπήρξαν ποτέ το πλέον αγαπημένο συγκρότημα. Δεν είναι πράγμα που μπορεί εύκολα να εξηγηθεί. Ίσως οφείλεται στην ολοκληρωτική μουσική πρόταση που κατέθεσαν ανά τα χρόνια, υπερέβη όλα τα όρια, και αποτυπώθηκε και στη δομή του setlist. Η ταυτότητα των Savatage είναι τόσο το "Sirens" και το "Hall Of The Mountain King", όσο και το "Believe" και το "Gutter Ballet". Είναι κρίμα και άδικο να την διαχωρίζουμε σε παλιά και νέα.

Όσον αφορά το setlist αυτό καθεαυτό τέλος, πρέπει να δεχτούμε ότι ο κατάλογος είναι τόσο μεγάλος που ακόμη και τρεις ώρες δεν θα είναι ποτέ αρκετές. Σε σχέση με το προηγούμενο καλοκαίρι, σίγουρα χαρήκαμε που το "Taunting Cobras" άφησε χώρο για το "Power Of The Night" ή το "The Wake Of Magellan" άφησε χώρο για περισσότερο "Edge Of Thorns", ακόμη και αν το ομώνυμο έλειψε, όπως ίσως έλλειψε κάτι άλλο από "Dead Winter Dead" ή τα πρώτα άλμπουμ. Σημασία έχει ότι σε λιγότερο χρόνο ακούσαμε τέσσερα ακόμη τραγούδια εποχής Criss, έχοντας βέβαια ο καθένας μας πολλά ακόμη κουτάκια για τικάρισμα και τα δικά του deep cuts. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει ότι καταφέραμε να δούμε όχι μία αλλά δύο φορές Savatage μέσα σε δύο χρόνια, ενώ είχαμε χάσει σχεδόν κάθε ελπίδα ότι θα ξανασυμβεί. Δεν θέλουμε να είμαστε πλεονέκτες, αλλά νομίζω ότι πλέον δικαιούμαστε και ένα full/headline show στην Αθήνα, για να τριτώσει το καλό. [ΘΞ]

Morphine Child (intro)
Dead Winter Dead
Jesus Saves
This Is The Time (1990)
Strange Wings
Sirens
Lights Out
Handful Of Rain
Miles Away
Tonight He Grins Again
Chance
Believe
Gutter Ballet
Edge Of Thorns
Power Of The Night
Hall Of The Mountain King

Από τη στιγμή, κιόλας, της ανακοίνωσης της εμφάνισης των Sabaton ως headliners της εν λόγω συναυλιακής ημέρας, είχε ξεκινήσει μια άνευ προηγουμένου παραφιλολογία και συζητήσεις επί συζητήσεων για το κατά πόσο "αξίζουν" τη θέση αυτή. Ας είμαστε, όμως, ρεαλιστές, αφήνοντας παράμερα τη νοσταλγία και το θυμικό. Ζούμε στο 2026 και σε αυτό το σήμερα που ψάχνει να βρει νέους συνεχιστές του σκληρού ήχου και ονόματα να μπορούν να υποστηρίξουν το βάρος ενός φεστιβαλικού headline show, οι Σουηδοί πολεμοχαρείς metallers είναι η απάντηση. Οι ίδιοι έχουν ρίξει τόνους δουλειάς για να φτάσουν σε αυτό το σημείο, έχουν τελειοποιήσει το stage show τους ώστε να είναι όσο πιο εντυπωσιακό και πομπώδες γίνεται και έχουν μια συγκεκριμένη μουσική πρόταση που, καλώς ή κακώς, έχει τους δικούς της υπέρμαχους.

Τα παραπάνω φάνηκαν ήδη από την έναρξη του "Ghost Division", που άνοιξε την εμφάνιση τους όσο πιο εμφατικά γινόταν, με το pyro show να περιλαμβάνει φωτιές, εκρήξεις και λοιπές εκπλήξεις και το πελώριο ερπυστριοφόρο (βλ. tank) να αποτελεί τη βάση για το drum kit τους. Όσο να 'ναι, μπορεί το καθαρά μουσικό κομμάτι της εν γένει ύπαρξης των Sabaton να ακολουθεί ένα προκαθορισμένο μοτίβο και να διαθέτει συγκεκριμένο ταβάνι, αλλά σίγουρα έχει στιγμές που ξεχωρίζουν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Θέλετε το ιαπωνικής εμπνεύσεως "Yamato", το πρόσφατο hit "Crossing The Rubicon" με τα visuals από λεγεωνάριους να σε βάζουν στο κλίμα, το κλασικό "Primo Victoria" ή το καταληκτικό "To Hell And Back", τα τραγούδια που αναδεικνύονται υπάρχουν και δίνουν στην κάθε εμφάνιση τους τις κορυφώσεις που χρειάζονται.

Ακόμη και στο "Christmas Truce", φερ' ειπείν, υπήρχαν αγκαλιασμένα ζευγάρια και κόσμος που ακολουθούσε αυτήν την απόπειρα μπαλάντας, φανερώνοντας πως οι Σουηδοί διαθέτουν πολυάριθμο κοινό που τους ακολουθεί και τα τραγούδια τους σημαίνουν κάτι για αυτό. Υπό αυτό το πρίσμα, της φυσικής συνέχειας του σκληρού ήχου και της διάδοχης κατάστασης που συμβαίνει έτσι κι αλλιώς από μόνη της χάρη και στον πανδαμάτορα χρόνο, η συζήτηση περί headliners μοιάζει περιττή. Θα μπορούσαμε, αντ' αυτού, να μιλήσουμε για τα αμέτρητα προηχογραφημένα μέρη των εμφανίσεων τους, για τα "κονσέρβα" φωνητικά του Broden που πολλές φορές τον καλύπτουν στις ανάσες που χρειάζεται να παίρνει ή για την άκρατη, επαναλαμβανόμενη μανιέρα των συνθέσεων που σε αναγκάζει να ψάχνεσαι αν τώρα ακούς το "Bismarck", το "Swedish Pagans" ή κάποιο άλλο από τα κομμάτια τους - αυτό θα ήταν θεμιτό κι αναμενόμενο. Αντιθέτως, αναλωνόμαστε σε συγκρίσεις, μέτρα και σταθμά με άλλες μπάντες, ξεχνώντας να υπάρξουμε εκεί και να απολαύσουμε μια βραδιά που είχε την αύρα ενός πανηγυρικού αποχαιρετισμού.

Σε τελική ανάλυση, οι Sabaton έχουν καταφέρει να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του σκληρού ήχου πλέον, χάρη στην εργατικότητα και την διάθεση τους να προσφέρουν πίσω στον ακροατή όσα πλήρωσε για να τους απολαύσει. Με τα επί σκηνής δρώμενα να περιλαμβάνουν τόνους ιδρώτα, την πραγματική παρουσία χορωδίας ακροβολισμένης στις δύο πλευρές της σκηνής, εκρήξεις και προσεγμένα στη λεπτομέρεια τους visuals που συνόδευαν το εκάστοτε τραγούδι, η ανταπόδοση συμβαίνει και με το παραπάνω. Κι αν, σε μουσικό πλαίσιο, υποκειμενικά ή αντικειμενικά, θεωρούμε ότι δεν βρίσκονται στο επίπεδο των κάθε Savatage αυτού του κόσμου, λίγη σημασία έχει. Για τους ίδιους αποτελεί νίκη το γεγονός ότι έφτασαν να συγκρίνονται με ονόματα τέτοιας ιστορίας και βεληνεκούς, δίνοντας ταυτόχρονα στον ακροατή τη σιγουριά για τα όσα θα του προσφέρουν σε κάθε τους εμφάνιση. [ΣΚ]

Φωτογραφίες: Release Athens Festival

Ghost Division
Yamato
The Red Baron
The Last Stand
Great War
Stormtroopers
Christmas Truce
Soldier Of Heaven
Crossing the Rubicon
Night Witches
I, Emperor
The Attack Of the Dead Men
Bismarck
Hordes Of Khan
Templars
Primo Victoria
Swedish Pagans
Coat Of Arms
To Hell And Back