Τη στιγμή που το microtonal rock των Angine De Poitrine γίνεται viral και μπαίνει σε ένα σωρό ανυποψίαστα σπίτια, θεωρήσαμε πως η αφορμή ήταν η κατάλληλη για να σκάψουμε και να προτείνουμε κάποια σχετικά άλμπουμ. Καταρχάς όμως, τι σημαίνει microtonal; Η μουσική της Δύσης είναι συνήθως φτιαγμένη πάνω στην οκτάβα που αποτελείται από 12 ίσα μέρη, ακριβώς όπως καθιερώθηκε μετά τον μεσαίωνα μέσω του κυρίαρχου οργάνου: του πιάνου. Microtonal είναι κάθε μουσική που εμπεριέχει νότες και διαστήματα μικρότερα του δυτικού ημιτονίου. Συνεπώς, ο όρος microtonal δεν περιγράφει κάποιο συγκεκριμένο genre. Microtonal μουσική θα συναντήσει κανείς στις παραδοσιακές μουσικές όλου του κόσμου, μέσω άταστων οργάνων κι εκτεταμένων, (συχνά αρχαίων) κλιμάκων. Το microtonal στοιχείο είναι επίσης έντονο στην jazz αλλά και στους πειραματισμούς της σύγχρονης κλασικής μουσικής.
Η pop και rock μουσική άρχισε να γνωριζει τι εστι microtonal κυρίως μέσω του Anatolian rock στα 60s-70s, των εναλλακτικων κουρδίσματων της American primitivism αλλά και από τα εκτεταμένα πειράματα ψυχεδελικών γιγάντων όπως οι Can, καθώς και από το no-wave και το post-minimalism του Glenn Branca. Στα τέλη της δεκαετίας του '70, στον χορό είχαν μπει μπάντες από το RIO/avant-prog και σταδιακά πάρα πολλοί καλλιτέχνες πειραματίστηκαν στιγμιαία με microtonal κλίμακες. Δεν ήταν παρά την δεκαετία του '90 όμως που εμφανίστηκαν τα πρώτα σχήματα που έπαιζαν μουσική αποκλειστικά σε microtonal τεχνοτροπίες. Το παρόν άρθρο επιλέγει δίσκους που είναι συνειδητά microtonal, ενσωματώνοντας τέτοια στοιχεία στην ηχητική τους πρόταση.
Οι διαφορετικές κλίμακες από αυτό που έχει συνηθίσει το δυτικό μας αυτί μας ηχούν παράξενες, ξένες, εξωτικές, παράφωνες. Η ομορφιά της microtonal μουσικής βρίσκεται ακριβώς εκεί, στο ότι μας χαρίζει πρωτόγνωρα ηχοχρώματα και μια συνολικά διαφορετική μουσική εμπειρία. Από το rock ως το metal, οι δημιουργοί που εμπεριέχονται σε αυτό το άρθρο εξερευνούν τον microtonal κόσμο και χαρίζουν μια πληθώρα διαφορετικών αισθητικών - από τον θόρυβο ως τις πιο ουράνιες μελωδίες. Είναι ένας κόσμος σχετικά καινούριος και ελάχιστα εξερευνημένος που μοιάζει να έχει πολλά ακόμα μυστικά φυλαγμένα.
Ιδού λοιπόν δέκα εξαιρετικοί microtonal δίσκοι - και ίσως ήρθε ο καιρός να αρχίσετε την δική σας εξερεύνηση!
Φωτό εξωφύλλου: King Gizzard And The Lizard Wizard (Photo by Bryan Lasky)
(Η σειρά των άλμπουμ είναι χρονολογική)
Cul De Sac - ECIM
(Capella, 1991)
Άλλη μια απόδειξη πως το post-rock στα σπάργανα του ήταν ένα εντελώς ανορίοτο genre αποτελεί το ντεμπούτο των Cul De Sac από την Βοστώνη - άλμπουμ που θα ηχούσε "προχωρημένο" ακόμα κι αν κυκλοφορούσε σήμερα. Η (κυρίως instrumental) μουσική βασίζεται στον διάλογο ανάμεσα στην fingerstyle folk κιθάρα του Glenn Jones και τα εντελώς ξεκάρφωτα space synths του Robin Amos. Πάνω σε αυτόν τον εκκεντρικό συγκερασμό, το "ECIM" χρησιμοποιεί ανοιχτά κουρδίσματα και παράξενα μόρια στα πλήκτρα, κινούμενο από το noise rock στην freak folk κι από το post-rock ως τον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό. Πίσω στο 1991 συνέβαιναν τόσα πράγματα στο mainstream rock που ήταν αδύνατο να παρατηρήσεις ένα τέτοιο άλμπουμ, σήμερα όμως αξίζει να επανεκτιμηθεί και να πάρει τον θαυμασμό που του αξίζει.
U.S. Maple - Sang Phat Editor
(Skin Graft, 1997)
Μία από τις πιο πρωτοποριακές και πιο υποτιμημένες noise rock μπάντες όλων των εποχών ήταν οι U.S. Maple από το Chicago. Στο δεύτερο τους άλμπουμ παίζουν ένα rock που δεν μοιάζει με τίποτα άλλο που έχεις ακούσει, ασύμμετρο, χαοτικό, ατονικό, παρανοϊκό. Φαντάσου το αλλόκοτο σύμπαν των πρώιμων Oxbow με την διεστραμμένη punk-blues οπτική τους και προσέθεσε μερικές γερές δόσεις θορύβου και αβαντγκαρντίλας - ας μην παραβλέπουμε πως παραγωγός εδώ είναι ο Jim O’Rourke. Ο Captain Beefheart μοιάζει επίσης να είναι σημαντική επιρροή της μπάντας σε κάθε ένα από τα πέντε σπουδαία άλμπουμ που κυκλοφόρησε. Δυστυχώς έχουν διαλυθεί εδώ και είκοσι χρόνια και τολμώ να πω ότι λείπουν πολύ τετοια γκρουπ σήμερα, δουλειές όμως όπως το "Sang Phat Editor" ανοίξανε δρόμους αφάνταστους και δύσβατους γενικά για το πειραματικό, microtonal math rock.
Secret Chiefs 3 - Book Of Horizons
(Web Of Mimicry, 2004)
Ο Trey Spruance και οι Secret Chief 3 του είναι, χωρίς καμία αμφιβολία, ανάμεσα στα πιο ιδιοφυή πράγματα που γέννησε ποτέ το αμερικανικό avant-rock underground. Ερχόμενος από τους Mr Bungle (των οποίων ήταν συνιδρυτής μαζί με τους Dunn/Patton), ο Spruance αφοσιώνεται στους Secret Chiefs 3 από το 1996, ανακατεύοντας rock, punk, metal με soundtrack, μουσική από την Περσία, το Αφγανιστάν, electronics και ότι άλλο χωράει ο νους. Το "Book Of Horizons" ήταν το τέταρτο άλμπουμ τους και παρουσιάζει την καινοφανή ιδέα να αποτελεί συλλογή από πολλά γκρουπ που παίζουν στο άλμπουμ, τα οποία όμως όλα ηγούνται από τον Spruance. Τα microtonal στοιχεία βρίσκονται εδώ σε πληθώρα και το άλμπουμ αποτελεί ένα κανονικό ντελίριο, ένα μωσαϊκό άπειρων ήχων και στυλ που είναι ικανά να σε κάνουν να δεις την μουσική διαφορετικά. Μπάντα-ευαγγέλιο για κάθε είδος πειραματισμούς.
Brendan Byrnes - Micropangaea
(Spectrolopol, 2012)
Με βάση του την California, ο Brendan Byrnes είναι ένας από εκείνους τους συνθέτες που ασχολούνται συνειδητά και εξ ολοκλήρου με την microtonal μουσική, σε όλη του την δισκογραφία από το 2011 που ξεκίνησε ως σήμερα που παραμένει ενεργότατος. Το "Micropangaea" είναι το δεύτερο άλμπουμ του, κι όπως λέει κι ο τίτλος, μοιάζει σαν να θέλει να μας εισάγει στην ιδέα μιας παγκόσμιας μικροτονικής μουσικής. Κάθε τραγούδι ηχεί διαφορετικό στο κούρδισμα και στην αισθητική του, με τον Byrnes να συνδυάζει στοιχεία τόσο από το art rock, όσο κι από την κλασική μουσική και κυρίως την electronica για να πετύχει τον σκοπό του. Η μουσική είναι εξερευνητική και εκκεντρική, διαθέτει όμως μια ζεστασιά και διατηρεί γήινες αποχρώσεις, μαζί με μια αίσθηση μυστηρίου. Με εννιά άλμπουμ ως σήμερα, υπάρχουν πολλά να ανακαλύψει κανείς.
The Mercury Tree - Permutations
(Self-Released, 2016)
Η πρώτη αμιγώς progressive rock μπάντα της λίστας είναι και μία από τις πιο παραγνωρισμένες αμερικανικές prog μπάντες των τελευταίων δύο δεκαετιών. Ο κόσμος που οικοδομούν είναι ένας κόσμος παράδοξος που παντρεύει την ομορφιά και τον λυρισμό με μια εντελώς απόκοσμη αίσθηση που έρχεται από τα μικροκουρδίσματα, τα ακραία math rock μέρη, τις djenty υποψίες και τα μελωδικά πολυφωνικά φωνητικά. Οι The Mercury Tree μπορούν να καυχιούνται πως δεν θυμίζουν τίποτα και κανέναν μέσα στον προοδευτικό χώρο, έχοντας ένα εντελώς προσωπικό και μαγικό ήχο. Κάθε τραγούδι αυτής της δισκάρας διαθέτει άπειρες λεπτομέρειες για να καταδυθείς σε πολλές βαθιές ακροάσεις κι, ευτυχώς, αποτελούν μπάντα ενεργή στο σήμερα, με αρκετούς πολύ καλούς δίσκους. Ίσως το πιο αφοσιωμένο microtonal prog σχήμα.
King Gizzard And The Lizard Wizard - Flying Microtonal Banana
(ATO, 2017)
Δεν χρειάζονται πολλά λόγια για τους Αυστραλούς σύγχρονους θεούς του ψυχεδελικού rock. Πίσω στο 2017, οι KGLW έφεραν το microtonal rock σε mainstream σπίτια με μια τριλογία άλμπουμ, εκ των οποίων το πρώτο μέρος ήταν το παρόν. Χρησιμοποιώντας ένα κούρδισμα με διπλάσια ημιτόνια (βασισμένο εν πολλοίς στον μπαγλαμά), το "Flying Microtonal Banana" είναι ένα μικρό psych έπος γεμάτο με krautrock, space και χορευτικά tracks, προφανώς άμεσα επηρεασμένο από την μουσική της Μέσης Ανατολής και διάφορες Anatolian rock μπάντες. Κομμάτια όπως το "Open Water" και "Sleep Drifter" οφείλουν να συγκαταλέγονται στα καλύτερα τους, με το άλμπουμ συνολικά να ευθύνεται πολύ (μαζί με το "On" των Altin Gün ένα χρόνο μετά) για την μεταστροφή του ενδιαφέροντος προς το microtonal rock.
Horse Lords - The Common Task
(Northern Spy, 2020)
Κατά την προσωπική μου άποψη, οι Horse Lords από την Βαλτιμόρη είναι η καλύτερη μπάντα αυτής της λίστας κι ένα από τα καλύτερα ενεργά experimental rock σχήματα, γενικώς. Οι τύποι πειραματίζονται ταυτόχρονα πάνω στα διαστήματα όσο και στις πολυρυθμίες, περνώντας στοιχεία από post-minimalism και math-rock πάνω στις εξωτικές κλίμακες και φτιάχνοντας ένα μείγμα που είναι πρωτόγνωρο ηχητικά αλλά και εκπληκτικά δύσκολο στην σύνθεση και την εκτέλεση του. Κάθε ένα από τα έξι τους άλμπουμ ως σήμερα είναι ισότιμα, διαλέγουμε τον πέμπτο τους full length επειδή
το λατρέψαμε από την πρώτη μέρα αλλά και για τα bagpipes του "The Radiant City". Πρόσφατα ανακοίνωσαν το νέο τους άλμπουμ για τον Ιούνιο, συνεπώς το ταξίδι ακόμα καλά κρατεί. Αναζητήστε τους!
Consider The Source - Hybrid Vol. 1: Such As Mule
(Ropeadope, 2021)
Οι Νεοϋορκέζοι Consider The Course αποκαλούν την μουσική τους sci-fi middle eastern fusion και, νομίζω, αυτό περιγράφει πολλά. Σαφώς έχουν στοιχεία τόσο από progressive rock όσο κι από jazz και τα μπολιάζουν με μια σειρά από αρώματα και ήχους της Ανατολής, καταφέρνοντας να μην ακούγονται κιτς ή τουριστικοί. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον πως διάφορα όργανα με μικροκουρδίσματα ακούγονται πάνω σε ένα καθαρά δυτικό τονικό πλαίσιο, δίνοντας αυτήν την αίσθηση του πραγματικού fusion ειδών. Ταυτόχρονα, οι συνθέσεις μοιάζουν να προκύπτουν από μακροσκελή jam, διατηρώντας έτσι έναν άμεσο και φιλικό αέρα. Οι Consider The Source έχουν ως σήμερα κυκλοφορήσει επτά άλμπουμ, δείχνοντας μια αξιοσημείωτη συνέπεια σε ήχο και ποιότητα. Επίσης, τρομερός μπασίστας!
Scarcity - Aveilut
(The Flenser, 2022)
Αν κι εντός metal είχαν ήδη υπάρξει σημαντικές microtonal δουλειές (Jyte Gyte, Lugubrum, Krallice),
το ντεμπούτο των Scarcity συγκροτεί ισως το πρώτο microtonal black metal αριστούργημα. Ο κιθαρίστας Brendon Randall-Myers αξιοποιεί όλη του την γνώση (πρόκειται για τον διευθυντή της ορχήστρας Glenn Branca…) και χρησιμοποιεί κλίμακες από 72 νότες μέσα σε black metal πλαίσιο, με τα φωνητικά του θαυμάσιου Doug Moore (των θεών Pyrrhon) για κερασάκι στην τούρτα. Το αποτέλεσμα είναι ένα άγριο, αεικίνητο και πάντα επεκτεινόμενο άλμπουμ, στοχαστικό, αστικό, φιλοσοφικό, παραισθησιογόνο. Πρόκειται για μια πρωτόγνωρη εμπειρία μέσα σε αυτό το πλαίσιο και μια από τις πρώτες φορές που το metal συνομίλησε τόσο ποιοτικά με το no wave και το post-minimalism. Ο επόμενος τους δίσκος ήταν αντίστοιχης ποιότητας κι αναμένουμε την συνέχεια.
Kostnatêní - Úpal
(Willowtip, 2023)
Σε αυτό το (σχεδόν) one-man project, ο Αμερικανός κιθαρίστας/συνθέτης D.L αξιοποιεί τις τουρκικές ρίζες του και χρησιμοποιεί microtonal κουρδίσματα στην κιθάρα, όχι απλά για να κάνει την μουσική "ψυχεδελική" ή "εξωτική" αλλά για να ανανεώσει ριζικά το dissonant black metal λεξιλόγιο. Η εμπειρία είναι συγκλονιστική και, σε συνδυασμό με το concept περί θερμότητας, σε ταξιδεύει κάτω από το ανθρώπινο δέρμα, μετατρέποντας τον μικρόκοσμο σε έναν εφιαλτικό ήχο. Οι Kostnatêní είναι ακόμα ένα σχετικά μικρό γκρουπ κι ίσως δεν έχει γίνει ακόμα αντιληπτό ότι αποτελούν μια από τις πιο ρηξικέλευθες νέες avant-garde φωνές στο metal, όπως έγινε ακόμα περισσότερο κατανοητό και στο περσινό
"Přílišnost (Excess)". Αισθανόμαστε πως οι πειραματισμοί τους θα συνεχίσουν να επεκτείνονται σε διάφορα στυλ, για αυτό και τον
"Úpal" μοιάζει ιδανικό ως προς την εστίαση του σε microtonal πρακτικές.
