Rethymno Rocks: Alcest, Sacred Reich, Tankard, Enforcer, κ.α. @ Φορτέτζα Ρεθύμνου, 27-28/8/26

Για πολύ κόσμο, το συναυλιακό καλοκαίρι έχει τελειώσει. Λίγο η post-covid συνθήκη με την έξαρση των συναυλιακών δρώμενων, όμως, λίγο ένα ντελίριο παρουσίας που ευνοεί την άνθιση της συναυλιακής βιομηχανίας, λίγο και η τουριστική σεζόν που ολοένα και διευρύνεται και ζητά events για να στηριχθεί, βλέπουμε πως ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβρης είναι η στιγμή συνάντησης πιο περιφερειακών, εναλλακτικών, και μικρών κοινοτήτων. Μία τέτοια είναι και η κοινότητα του Rethymno Rocks, με μία ακόμη χρονιά αξιοσημείωτης παρουσίας. Διότι η δουλειά που γίνεται στο εν λόγω φεστιβάλ είναι πράγματι αξιοσημείωτη, είτε με την δωρεάν πρώτη μέρα dungeon synth που προσφέρεται σ’ έναν απ’ τους προμαχώνες του κάστρου (φέτος με Arcana, Vestigial, και  New Risen Throne), είτε με την παρουσίαση διαφορετικών καλλιτεχνών εξωφύλλων (φέτος την τιμητική είχε ο Matt Lombard), την προσβασιμότητα παρά το δύσβατο που έχουν οι αρχαιολογικοί χώροι (μέτρησα πολλά αμαξίδια, ενώ υπάρχει υπερυψωμένη ράμπα για άτομα με κινητική βλάβη), αλλά και μικρές λεπτομέρειες που εξυψώνουν την συνολική εμπειρία, όπως το μεταλλικό τρίπτυχο που σε υποδέχεται στην αρένα (κατασκευάστηκε πέρυσι ως φόρος τιμής στον εκλιπόντα Ozzy, και φέτος είχε τροποποιηθεί για να τιμήσει μαζί και τους Dio και Lemmy Kilminster).

 Ας όψεται ο προσωπικός προγραμματισμός που απέτρεψε μία ολοκληρωμένη κάλυψη στην dungeon synth μέρα και την προηγούμενη με Memfis, City Kids, Lust Tone και Seih Su, όμως ακόμη κι έτσι δεν θα χάναμε την ευκαιρία να παραβρεθούμε έστω στις δύο τελευταίες μέρες του φεστιβάλ, και να απολαύσουμε τον ακραίο ήχο στη φωτισμένη κορυφή του λόφου Φορτέτζα. Αυτή τη φορά, και με το φως της πανσελήνου.

28 Αυγούστου

Το απόγευμα ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς, αφού οι παλαίμαχοι Karma Violens ανέβηκαν στη σκηνή και έβαλαν μπρος με το δικό τους καταιγιστικό ρυθμό. Με την βοήθεια ενός πολύ δυνατού αλλά και καθαρού ήχου, παρουσίασαν ένα ορμητικό σερί από όλη σχεδόν τη δισκογραφία τους, με έμφαση στο "Serpent God" του 2018. Μεταβαίνοντας μεταξύ black, death, και metalcore riffs, οι Karma Violens μπορεί να μην κέρδισαν (πολλά) μαλλιά ανεμιστήρες και σβέρκους να φτάνουν το πάτωμα όπως ζήτησαν, κέρδισαν ωστόσο οπωσδήποτε τις εντυπώσεις. Με εξαιρετική χημεία με τον νέο τους μέλος αλλά παλιό γνώριμο, τον μπασίστα Επαμεινώνδα Οικονόμου, η σφιχτοδεμένη πεντάδα ανέδειξε το απαιτητικό υλικό της, με τρομερή απόδοση απ’ όλα τα μέλη παρά τις αντίξοες θερμοκρασίες. 

Έπειτα ήρθε η ώρα για τους Yoth Iria, που πιθανότατα θα ταίριαζαν καλύτερα στο line-up της επόμενης μέρας, σε μία ανταλλαγή με τους Tankard. Μικρή σημασία έχει, όμως ,για ένα σχήμα που εδώ και μία εξαετία συνεχίζει την παράδοση του Hellenic black metal όπως την όρισαν μέλη του σε προηγούμενα project και σχήματα. Με το ένα πόδι στην καλώς εννοούμενη νοσταλγία και το άλλο στο δυνατό υλικό που έχει βγάλει η μπάντα μέσα στο σύντομο χρόνο της ύπαρξής της, άρχισε να πέφτει το σκοτάδι πάνω απ’ την Φορτέτζα. Τα παραδοσιακά στοιχεία, αυτή η ιδιότυπη heavy κλίση του black metal με δισολίες και η αρχετυπική black εικονοποιία δημιούργησαν τις τέλειες συνθήκες ώστε να ενθουσιάσουν το κοινό που είχε ήδη πυκνώσει μπροστά στο κάγκελο. Ο He ήταν η μοναδική θεατρική παρουσία ανάμεσα στους συμπαίχτες του, με corpse paint και κεριά, και παρά το μικροατύχημα που είχε σε ένα σημείο, δεν σταμάτησε να προσκαλεί το κοινό, να περιτριγυρίζει ανάμεσα στον κόσμο, και να στήνεται με μετρημένες πόζες.

Αν πρέπει να σταθώ σε δύο σημεία, είναι η κάπως ανεξήγητη παραγνώριση του ντεμπούτου (ούτε ένα "The Red Crown Turns Black" ρε αθεόφοβοι;), αλλά και η αλγεινή εντύπωση που αφήνουν τα ΑΙ βίντεο που χρησιμοποιούν στο wall. Η διαφορά στην αισθητική μεταξύ πραγματικής εικόνας και παραγμένης από τεχνητή νοημοσύνη ήταν φανερή, με τη ζυγαριά να κλείνει εμφατικά προς την πρώτη. Σηκώνει πολλή κουβέντα αυτό το θέμα (ή και όχι), κι ένιωθα ότι έριχνε την συνολική ποιότητα κι έκανε το σύνολο να μοιάζει πρόχειρο. Για να μείνω στο καθαρά μουσικό σκέλος, όμως, το κλείσιμο με το καταπληκτικό πρόσφατο "The Blind Eye of the Antichrist" μαζί με το "Non Serviam" που μας πήγε σχεδόν σαράντα χρόνια πίσω έκανε σε λίγα λεπτά μία σύνοψη του Hellenic Black Metal και της πορείας του Jim Mutilator, κλείνοντας ιδανικά το σετ.

Με τους ήχους του "Diamonds & Rust" της Joan Baez, αλλά τραγουδισμένου απ’ τους Judas Priest, ήρθε η ώρα να ταξιδέψουμε πίσω στα ‘80s. Οι Enforcer ανέβηκαν στην σκηνή με χαρακτηριστική ενέργεια και άνεση, φέρνοντας μία κυριολεκτική και μία μεταφορική νοσταλγία, με στήσιμο, χρώματα και πόζες που θύμιζαν αλλοτινές εποχές.

Σε μία ακόμη εμφάνισή τους στη χώρα μας, οι Σουηδοί θα έδιναν πάλι ρέστα, σε μία ηγετικού τύπου απόδοση. Διότι μπορεί να μην βρίσκεται ούτε η μπάντα ούτε το είδος στις άμεσες προτιμήσεις μου, όμως δεν μπορώ να αρνηθώ πως κατανοούσα απόλυτα τον ενθουσιασμό μεγάλης μερίδας του κοινού και κοπανιόμουν κι εγώ σαν το χταπόδι με τις κολλητικές τους μουσικές. Το speed thrash υλικό τους δεν μπορούσε παρά να παρασύρει, με τον χαρισματικό frontman Olof Wikstrand και τα παλαβά ένρινα φωνητικά του να μας ξεσηκώνει. Είχαν αρχίσει να κάνουν τη δουλειά τους κι οι μπύρες, άσε σου λέω.

Τα σολίδια έδιναν κι έπαιρναν κάτω απ’ τους ροζ και μπλε προβολείς, ενώ το κουαρτέτο έδινε όλο του το είναι σε καλά προβαρισμένα σενάρια επί σκηνής. "From Beyond" κι ακόμη ηχεί το κολλητικό ρεφραίν στ’ αυτιά μου, για να περάσουμε σύντομα στο cover των Black Sabbath με το "Die Young", σε ένα απ’ τα καλύτερα κομμάτια της εποχής Dio. Το κοινό προσπαθούσε να ακολουθήσει την αμείωτη ενέργεια του συγκροτήματος, κάνοντας crowd surfing, mosh-pits και ουρλιάζοντας στο "Coming Alive", κι ακόμη οι Enforcer μας έριχναν στ’ αυτιά, με τον Fabio να επιδίδεται και σ’ ένα σύντομο drum solo. Λίγο οι τόνοι έπεσαν στο "Nostalgia", για να ξανανέβουν αμέσως με το "Mesmerized By Fire".

Υπάρχει ο άρρητος κανόνας ότι στα φεστιβάλ δεν υπάρχουν encore, επειδή το πρόγραμμα πρέπει να τηρηθεί στο ακέραιο. Όμως "we wanted more metal, we got more metal", αφού χωρίς περιστροφές, οι Enforcer ανέβηκαν ξανά στο σανίδι για μία ακόμη τριπλέτα, δείχνοντας ταυτόχρονα το πόσο σημαντικός δίσκος είναι το "Diamonds". Παλιομοδίτικο, ρετρό, αλλά πορωτικό και χωρίς ίχνος ντροπής, το πέρασμα των Enforcer επιβεβαίωσε για άλλη μία φορά ότι το παλιό μπορεί ακόμη να συναρπάσει όταν γίνεται σωστά, και αυτά εδώ τα τσογλάνια το έκαναν ολόσωστα.

Ελάχιστος χρόνος μεσολάβησε μεταξύ Enforcer και Sacred Reich, με τους Αμερικάνους να ανεβαίνουν ταχύτατα στη σκηνή, να κουρδίζουν και να ξεκινούν. Το ιστορικό thrash σχήμα θα έπαιζε υλικό απ’ όλη την μακρά ιστορία του, με το πρόσφατο "Awakening" να αναδεικνύει την αξία του πλάι στους προκατόχους του. Η βασική δυάδα των Phill Rind/ Wiley Arnett ήταν σε τρομερή φόρμα, με τον Phill να ξελαρυγγιάζεται χωρίς σταματημό και τον Arnett να σαρώνει με την κιθάρα του και τα δάχτυλά του να κινούνται σαν αρθρόποδα πάνω στην ταστιέρα (τι έκανε εκεί στο "Crimes Against Humanity"!). Πιθανώς ζεσταμένοι απ’ την εμφάνισή τους την προηγούμενη μέρα στο 8Ball της Θεσσαλονίκης, και με μία ακόμη συναυλία να ακολουθεί την επομένη στην Αθήνα, οι Sacred Reich βρίσκονται σε καλό δρόμο για να πραγματοποιήσουν το όνειρο του Rind, που όπως μας είπε ήθελε μίνι τουρνέ στη χώρα.

Ο ήχος ήταν αρκετά δυνατός – σε σημείο που χρειάστηκε να υποχωρήσω προς τα πίσω για να μην χάσω τα λίγα ακουστικά κύτταρα που μου έχουν απομείνει – αλλά κρύσταλλο. Το πολιτικοποιημένο και γεμάτο συμπερίληψη υλικό των Reich κυριάρχησε με άνεση στο πιστό κοινό όλων των ηλικιών που είχε μαζευτεί για να παρακολουθήσει από κοντά τους θρύλους του δευτεροκυματικού thrash. Με κομμάτια που θα μπορούσαν να αναφέρονται στο σήμερα κι ας γράφτηκαν πριν σαράντα χρόνια, οι Reich έριξαν thrash βιτριόλι, το οποίο ερχόταν σε ευχάριστη αντίθεση με την γλυκιά και γελαστή παρουσία του Phill, ο οποίος είχε κατενθουσιαστεί με την πανσέληνο.

Το "The American Way" είχε την μερίδα του λέοντος του στο setlist, με πέντε κομμάτια να το εκπροσωπούν, παρ’ όλο που δεν πήραμε την πιο crossover πλευρά τους, κι ας φορούσε μπλουζάκι FEAR ο Phil. It would’ve been cool, fool. Στο "Death Squad" έγινε σφαγή, με το συγκρότημα να το αφιερώνει στον εκλιπόντα Jason Rainey, που πέθανε το 2020. Την τιμητική τους είχαν βέβαια και οι Black Sabbath, αφού πολλοί έπαιξαν πέρυσι με αφορμή τον χαμό του Ozzy, αλλά οι Sacred Reich το κάνουν σταθερά απ’ το ’88. Το "War Pigs" ήταν η τέλεια ανάπαυλα πριν έρθει το "Surf Nicaragua" για να κλείσει εμφατικά μία πολύ δυνατή εμφάνιση απ’ τους γερόλυκους. Οι δε Joey Radziwill (rhythm guitar) και Eduardo Baldo (drums) είχαν επίσης μία αψεγάδιαστη παρουσία πλάι στα ιδρυτικά μέλη των Reich, όχι μόνο με την παικτική τους ετοιμότητα, αλλά και με την σκηνική τους παρουσία. Ειδικά ο Radziwill ξεστελιώθηκε.

 Έτσι, με ένα μικρό στραμπούληγμα στο πόδι του Arnett προς το τέλος, που το μάθαμε στο πέρας της συναυλίας, οι Reich μας αποχαιρέτησαν μετά από μία καλολαδωμένη εμφάνιση χορταστικού old school thrash, κι έκλεισαν μία ακόμη άψογα εκτελεσμένη βραδιά ακραίου ήχου πάνω στα βράχια της Ρεθυμνιακής ακρόπολης.

29 Αυγούστου

Με την υπόσχεση που αφήνει ο συνδυασμός μεγάλων ονομάτων και ανερχόμενων μπαντών, ανεβήκαμε ξανά στο λόφο της Φορτέτζας για να παρακολουθήσουμε τους Druid, οι οποίοι ήταν τόσο συνεπείς στο πρόγραμμα που βγήκαν και λίγα λεπτά νωρίτερα. Μπορεί η μπάντα να μετράει λίγα χρόνια ζωής, όμως έχουν ήδη κυκλοφορήσει το "Way of Decay" (2025), ενώ έχουν κάνει αισθητή την παρουσία τους σε τοπικά φεστιβάλ και venues. Συνδυάζοντας πολλαπλά πρόσωπα, όπως core, death, και sludge, κάτω από έναν progressive  μανδύα, η τετράδα κατάφερε απ’ το πρώτο κιόλας κομμάτι να ανεβάσει τους παλμούς του κοινού, με γκρουβάτα riffs και breakdowns. Αν είχαν λίγο καλύτερο ήχο θα μπορούσαμε να καταλάβουμε καλύτερα τα όσα απαιτητικά παίζονταν, όμως ακόμη κι έτσι πιστεύω πως, στο σύντομο χρόνο που είχαν στη διάθεσή τους, κατάφεραν να κερδίσουν τις εντυπώσεις. Μας κέρασαν κι ένα ακυκλοφόρητο κομμάτι, το "Lest We Die", ή μήπως δύο, αφού το "Muse" δεν μπορώ να το βρω πουθενά, κι ήταν και ό,τι έπρεπε για μπάσιμο και κοπάνημα.

Σειρά για τους Innerwish, μία απ’ τις πλέον αγαπητές μπάντες του εγχώριου power metal να ανέβει στη σκηνή, που με το "Ash Of Eternal Flame" στο οπλοστάσιό τους έχουν κάνει δυναμική επιστροφή. Για λόγους ανωτέρας βίας, η εξαμελής ομάδα εμφανίστηκε χωρίς τον Μανώλη Τσίγκο, ρίχνοντας όλο το κιθαριστικό καθήκον στον Θύμιο Κρίκο. Καθήκον δύσκολο και απαιτητικό να έρθει εις πέρας, βέβαια, οπότε χωρίς να αγνοούμε την απουσία, κρατάμε την εν τέλει αξιοπρεπή διαχείρισή της. Με σύμμαχο και την βελτιωμένη ακουστική και πιθανώς τον καλύτερο ήχο μπάσου σ’ όλο το διήμερο, οι Innerwish με μπροστάρη τον ντόπιο Εικοσιπεντάκη στο μικρόφωνο να δίνει μία ερμηνεία ισάξια ηχογράφησης, ξεδίπλωσαν τα μαγικά τους. Παρά το πιστό κοινό που είχε μαζευτεί πιθανώς μόνο και μόνο για εκείνους, η μπάντα χρειάστηκε να πείσει για τις προθέσεις της τη μεγαλύτερη μερίδα του κόσμου που δεν ήταν τόσο εξοικειωμένη με το υλικό. Καθώς, όμως, η πείρα υπερίσχυσε, δεν θα μου έκανε εντύπωση αν οι λάτρεις της μπάντας έφυγαν απολύτως ικανοποιημένοι και νέοι άνθρωποι προστέθηκαν στο κλαμπ των ακροατών.

Το πρώτο όνομα που είχε ανακοινωθεί πέρυσι για το 2026 ήταν οι Γερμανοί Tankard κι αν ήταν μία φορά εμφανής η αγάπη του κόσμου για τους τρελαμένους θρασάδες πέρυσι μπροστά στη γιγαντο-οθόνη με το logo, ήταν τριπλά εμφανής το βράδυ του Σαββάτου. Παρ’ όλο που ο κιθαρίστας τους, Andreas Gutjahr, έσπασε τον ώμο του με το που πάτησε το πόδι του στην Κρήτη, το συγκρότημα επιστράτευσε προηχογραφημένα tracks για να βγει όπως και να ‘χει στη σκηνή. Ρίσκο, μεν, το οποίο όμως τους βγήκε, αφού κάτι μου λέει ότι κι αυτοί περάσανε καλά, και εμείς. Με τα δύο banner του "Hair of a Dog" στα πλαϊνά της σκηνής, το συγκρότημα απ’ τη Φρανφκούρτη βγήκε για να επιτελέσει τη δική του τελετουργία λατρείας προς την θεία Βύνη.

Ο Andreas "Gerre" Geremia σε πραγματικά κέφια και μόνιμα σε μία διάθεση δουλέματος και χαβαλέ, δεν έδειξε ούτε στιγμή ότι κοντεύει τα 60, καθώς ξελαρυγγιαζόταν και παράλληλα έπινε μπύρες. Αντίστοιχα, πλάι του κι ο μπασίστας Frank Thorwarth, ο οποίος θα μπορούσε να είναι αμήχανος ως το μοναδικό όργανο επί σκηνής (τα ντραμς του Gerd Lücking ήτα νυπερυψωμένα πιο πίσω), αν ο Gutjahr δεν εμφανιζόταν δίπλα του να κάνει air-guitar και να μην σταματά να χαμογελά… και να πίνει μπύρες. Σπασμένο χέρι – metal καλτίλα, σημειώσατε διπλό. Είχαν την άνεση να κάνουν ό,τι θέλουν με ένα κοινό έτσι κι αλλιώς παραδομένο στο χαβαλέ τους, με πολλούς γερόλυκους μεταλλάδες από εξωτερικό να έχουν έρθει επίσης να υποβάλλουν τα σέβη τους.

Μπρος πίσω στην αχανή δισκογραφία τους, αλλά μόνο με χιτάκια, και με μία αρκετά σουρεάλ σκηνική εμφάνιση, οι Tankard μετέτρεψαν για λίγο την σκηνή του Rethymno Rocks σε μία σκηνή πάρτυ. Κάλεσαν και σε μία (ψιλοπαρωχημένη) κίνηση κοπέλες που ήθελαν να βγουν στη σκηνή να χορέψουν μαζί τους, κι όσες ανέβηκαν έδειχναν να γουστάρουν τη ζωή τους καθώς έπαιζε το "(Empty) Tankard". 

Με το τέλος της συναυλίας, μπορούσαν να μιλάνε για μία εμφάνιση που θα μπορούσε να σταθεί άνετα και ως αντίστοιχη ενός πρώτου ονόματος στη μαρκίζα. Το γεγονός ότι αρκετός κόσμος έφυγε μετά απ’ την συναυλία τους, μάλλον επιβεβαίωνε μία τέτοια αίσθηση…

…χωρίς να σημαίνει αυτό ότι δεν υπήρχε συνέχεια. Οι διαφορές στο κοινό ήταν εμφανείς, και κατά τις 22:30 η εναλλαγή στις ηλικίες, μπλουζάκια, και συνολική εμφάνιση ήταν κάτι παραπάνω από πρόδηλη, αφού ο κόσμος που είχε έρθει να δει τους Alcest, μάλλον δεν είχε πολλά να πάρει απ’ τα προηγούμενα συγκροτήματα. Η εμφάνιση των Γάλλων blackgaze μαστόρων, όμως, ήταν ένα ρίσκο που πήρε το φεστιβάλ για το είδος ιδιωμάτων που φιλοξενεί, και χαίρομαι που έκανε μία τέτοια επιλογή. Βγήκαν, λοιπόν, επί σκηνής o λιγομίλητος Neige κι η παρέα του, σ’ ένα μινιμαλιστικό σετ που το απόκοσμο εξώφυλλο του "Spiritual Instinct" δέσποζε από πίσω τους.

Ο ήχος απευθείας ηρέμησε, έπεσε η ορμή των πιο κλασικών genres που είχαν προηγηθεί, και ήρθε η σειρά του gaze και του post. Κι ας υπήρχαν ορισμένα ειρωνικά σχόλια και ξιπασμένα γελάκια από παρευρισκόμενα άτομα, η ατμόσφαιρα άλλαξε. Είχαμε μπει πια στον κόσμο της Fairy Land. Ο ήχος ήταν υποδειγματικός γι’ αυτό το αιθαλικό αμάλγαμα που παίζουν οι Alcest, κι ενώ θα μπορούσε κάλλιστα να λασπώνει και να διαχέεται, άκουγες τα πάντα στην εντέλεια. Τα αιθέρια φωνητικά του Neige και του Zero, τον όγκο που έδινε διακριτικά ο Indria Saray από πίσω, υπερυψωμένος πλάι στο drum kit, και τι να πούμε για τον Winterhalter που έδινε ένα κλινικό σεμινάριο με το παίξιμό του;

Με έμφαση στο φανταστικό τελευταίο άλμπουμ τους, "Les Chants De L' Aurore", οι Alcest έπαιζαν σε άλλη λίγκα, ολόδική τους. Όση ντροπαλοσύνη κι αν είχαν, άλλο τόσο αναπλήρωναν μέσα απ’ τις κραυγές και τα riffs που χάνονταν στο reverb. Ο λυτρωτικός χαρακτήρας μίας συναυλίας Alcest έγκειται στην διαπεραστική ισχύ της μουσικής τους, την κάθαρση που επιφέρει αυτό το αδιάκοπο χτίσιμο, και η ονειρική ομίχλη που μοιάζει να απλώνεται γύρω τους. Ιδανικά λειτουργούσε και ο χώρος, που ενίσχυε αυτήν την μυστηριακή, σχεδόν τελετουργική συναυλία.

Απ’ το χτύπημα του "Protection", στο "Sapphire" κι έπειτα στα εφέ κυμάτων και τα αρπίσματα του "Eccailes De Lune Pt.2", είχε συντελεστεί μία ρωγμή σε σχέση με τις προηγούμενες εμφανίσεις. Δίπλα στα thrash metal party, την power metal φαντασιακή διέξοδο, και τον ορθόδοξο black metal μυστικισμό, ήρθε η post/gaze σκοτεινιά για να απλωθεί ανάμεσά μας και να μας συντονίσει προς μία άλλη κατεύθυνση, που μετουσιώνει το δυσάρεστο συναίσθημα σε κραυγή και κίνηση. Το κλείσιμο με "Kodama" και "Autre Temps" μόνο με στιγμιαίο βούρκωμα και ανασήκωμα της τρίχας στο σβέρκο μπορεί να εξηγηθεί. Ίσως οι ανησυχίες του Neige πως δεν έχουν μεγάλο κοινό στην Ελλάδα να μην είναι ολότελα αβάσιμες, όμως το κοινό τους είναι πιστό, απόλυτα συντονισμένο, και συγκινημένο. Η ιδιαιτερότητα μίας εμφάνισης Alcest στο μέρος αυτό, το τόσο ταιριαστό με τον ήχο τους, σίγουρα δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη.