Patti Smith Quartet @ Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού, 15/05/26

Είναι πολύ εύκολο και ταυτόχρονα εξαιρετικά δύσκολο να μιλήσεις για μια συναυλία της Patti Smith. Ο τρόπος που η ιέρεια του punk προσεγγίζει μαζί με το κουαρτέτο της τις ζωντανές της εμφανίσεις εδώ και περισσότερο από πέντε δεκαετίες, συμπυκνώνει όλα όσα την καθιστούν μια μοναδική περίπτωση στην ιστορία της μουσικής. Παράλληλα, τα συναισθήματα και οι καταστάσεις που εγείρονται από τις μυσταγωγικές της συναυλίες, μπορεί να φαντάζουν εξαιρετικά κοινότυπα στον εξωτερικό παρατηρητή, ειδικά σε μια εποχή που οι λέξεις γύρω από την τέχνη φαντάζουν να έχουν χάσει μεγάλο μέρος της αξίας τους.

Η συναυλιακή επιστροφή όμως της Patti Smith στη χώρα μας και δη στο απολύτως κατάλληλο Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού, αναμενόταν να είναι ένα από τα καθοριστικά συναυλιακά γεγονότα της χρονιάς. Το sold-out το επιβεβαίωσε, όπως και η περιήγηση στο συναυλιακό χώρο μέχρι να βρουμε τη θέση μας, όπου διαπιστώναμε πως θα ήμασταν μέλη ενός κοινού με διαγενεακό και διαπολιτισμικό χαρακτήρα. Η μεγάλη εκκλησία της Patti Smith μας χωράει όλα, από νεαρά punks μέχρι άτομα που παίζει να την είχαν δει και στο CBGB στα '70s. Ω, ναι. Έτσι, όταν λίγο μετά τις 8μιση έσβησαν τα φώτα και οι μουσικοί ανέβηκαν στη σκηνή, η οποία απολύτως πετυχημένα ήταν τοποθετημένη στο κέντρο του θεάτρου, η ενέργεια στον αθηναϊκό λόφο ήταν η απολύτως θεμιτή.

Στην τρέχουσα περιοδεία του, το Patti Smith Quartet έχει επιλέξει να καλύψει μεγάλο δισκογραφικό έδαφος, και να επιμεληθεί ένα σετ που ισορροπεί ανάμεσα στο παρελθόν και την κρισιμότητα του παρόντος. Στα επόμενα περίπου 90 λεπτά, θα βλέπαμε μια μπάντα - ελβετικό ρολόι, με τρομερό ήχο, να μας παρασύρει σε ένα κυκεώνα συναισθημάτων. Η Patti, αγέρωχη, απολύτως προσιτή, μια αντι-ροκ σταρ με βλέμμα και σκέψη που σκίζουν τον αέρα, δίνει το έναυσμα και με το φανταστικό "Dancing Barefoot" παρασυρόμαστε, έστω και καθιστά, σε ένα απελευθερωτικό λίκνισμα υπό το φως του ηλιοβασιλέματος.

Η αύρα της μουσικού, ξεπερνά κατά πολύ τα συμβατικά μουσικά όρια, ειδικά αυτά καλλιτεχνών που υφίστανται πλέον ως νοσταλγικά κακέκτυπα του ένδοξου παρελθόντος. Διότι, όσο και αν το σετλιστ εκκινεί από το μυθικό και κοσμογονικό, πενηντάχρονο πλέον, "Horses" όντας φόρος τιμής σε ένα ένδοξο δισκογραφικό παρελθόν, άλλο τόσο το σχήμα φροντίζει ώστε η απόδοση των κομματιών να παρεμβαίνει στο σήμερα.

Η άρθρωση και οι ερμηνείες της Patti Smith παραμένουν συγκλονιστικές, η χροιά της, βαθιά ποιητική παραδίδει σεμινάρια απόδοσης των στίχων, ενώ η καλλιτέχνιδα, ατρόμητη μπροστά στο χρόνο, φρόντιζε να ουρλιάζει, να χορεύει, να ξεσηκώνει το κοινό, να μετράει τις ανάσες της, να μην σπαταλά δευτερόλεπτο. Στο πλάι της, προεξάρχοντος του επί χρόνια συνοδοιπόρου της, πολυοργανίστα Tony Shanahan, η μπάντα ηλέκτριζε την ατμόσφαιρα, δονούσε το κοινό, γέμιζε το χώρο με τις μουσικές εξάρσεις που θα συντροφεύουν επ’ άπειρον αυτούς τους στίχους.

Στο "Space Monkey" αφεθήκαμε στο ρυθμό των πλήκτρων, ενώ νωρίτερα στο εξαιρετικό "Ghost Dance", αφιερωμένο στους αυτόχθονες πληθυσμούς της Αμερικής πήραμε την πρώτη πνευματική και πολιτική κοινωνία. Ο κόσμος, όσο περνούσε η ώρα συντονιζόταν με την μπάντα, και έτσι όταν ήρθε η ώρα η Patti Smith να αφιερώσει δύο κομμάτια στον Jim Morisson, το κλίμα ήταν το κατάλληλο.

Γινόμασταν μάρτυρες μιας εμφάνισης που στη σημειολογία και τις πυκνές καλλιτεχνικές της αναφορές, από τον Tom Verlaine των Television μέχρι φυσικά τον αείμνηστο Fred "Sonic" Smith αλλά και τον George Harisson των Beatles, τον οποίο τίμησαν με μια απόδοση του "Isn’t It A Pity" όπου ο υιός Jackson Smith έλαμψε κιθαριστικά, θα συνένωνε ογκολίθους της εναλλακτικής μουσικής. Η διασκευή στο "The Crystal Ship" των Doors ήταν στοιχειωτική, όπως και το αποκαλυπτικό "Break It Up".

Κάπου εκεί, η εμφάνιση άρχισε να πιάνει πραγματικές κορυφές. Η θεατρική, σπαρακτική απόδοση του αιχμηρού "Fireflies" μάλλον ήταν το καλλιτεχνικό απόγειο της βραδιάς, ενώ η προσωπική μου αδυναμία "Pissing In A River" θα αποτελεί διαχρονικά ένα κομμάτι σταθμό για κάθε συναυλία της μπάντας. Αυτό το άναρχο mid-tempo που γδέρνει αλλά και διεγείρει, αυτός ο τόσο χαρακτηριστικός ήχος που κάνει το κοινό να διακόπτει τα κομμάτια για να φωνάζει «Patti σε αγαπάμε», ίδιον της προσωπικότητας των δημιουργών του, είναι ικανά να επιφέρουν την έκσταση.

Το αριστοτεχνικό κτίσιμο του "Peacable Kingdom", που εκκίνησε θριαμβευτικά μέσα σε συνθήματα υπέρ του Παλαιστινιακού Λαού από το κοινό, μπορεί, όπως είπε η μαγευτική Patti σε πλήρη ενσυναίσθηση να μην αποδίδεται με την ίδια ελπίδα όπως πριν από 20 και βάλε χρόνια, αλλά το μήνυμά του, αυτό για τα παιδιά ενός κατώτερου θεού, θύματα της αποικιοκρατίας και του καπιταλισμού, από τη Γάζα και το Κονγκό μέχρι το Σουδάν και το Λίβανο, παραμένει, δυστυχώς, επίκαιρο.

Η 79χρονη πλέον, Patti Smith, είναι μια λαμπρή υπενθύμιση της αξίας της διαχρονικής ακλόνητης πολιτικής θέσης, έναντι στην ρηχότητα της ανάλυσης με βάση την επικαιρότητα. Έτσι, απλά, λιτά και στοχευμένα, όταν στην κορύφωση του κομματιού κόλλησε τους στίχους του "People Have The Power", συνένωσε διεκδικήσεις και ζητήματα με τρόπο αφοπλιστικό, που μας έκανε να βουρκώσουμε.

Σε κάθε συναυλία του κουαρτέτου της Patti Smith, ξέρεις τι να περιμένεις στο φινάλε. Διότι, το "Because The Night", φτιαγμένο από την αστερόσκονη του αθάνατου έρωτα, θα ξεσηκώνει τον κόσμο μέχρι το τέλος του. Διότι, πρόκειται για ένα κομμάτι ικανό να φωτίσει κάθε νύχτα, κυριολεκτική και μεταφορική, όσο δυσβάσταχτη και αν προμηνείεται. Και για αυτό, τραγουδήθηκε από ένα κατάμεστο θέατρο. Γιατί και μόνο που ηχεί ακόμα, αποτελεί μια δήλωση που θα μας υπενθυμίζει όσα δεν πρέπει να ξεχαστούν.

Για τους ίδιους, και άλλους τόσους λόγους, το "Gloria: In Excelsis Deo", η μετάλλαξη της σύνθεσης των Them του Van Morisson που έμελλε να γεννήσει μια ολόκληρη υποκουλτούρα, θα είναι ένα ανατριχιαστικό συναυλιακό βίωμα. Διότι, αυτές οι πρώτες οκτώ λέξεις που το εκκινούν, θα σημαίνουν την επανάσταση μέχρι να μην χρειάζεται. Είναι ένα συνειρμικό ταξίδι στο χρόνο από τα υπόγεια που γέννησαν το punk μέχρι κάθε πικαπ που το έπαιξε στο τέρμα σε κάθε μια από τις πολλές επανεκδόσεις του, αποτελώντας ένα διαχρονικό κάλεσμα σε γενεές οπαδών – κοινωνών της εκκλησίας της Patti Smith. Διότι, αυτή είναι η πεμπτουσία της, το δέλτα πανκ και ποίησης, ηχητικών αυθάδων ξεσπασμάτων και μουσικής γοητείας.

Όσον αφορά το ανκόρ, μαγεμένα από τη βαρύτητα της εμβληματικής αυτής προσωπικότητας, προχωρήσαμε μπροστά στη σκηνή. Το κενό γέμισε από κόσμο, δίχως οι κερκίδες να χάσουν την πολυπληθή τους αίγλη. Οι συγχορδίες και τα «όνειρα μες τα όνειρα» του ανατριχιαστικού "People Have The Power", δεν άφησαν κανένα ασυγκίνητο. Όση μαυρίλα και αν έχουμε φάει, όσο και αν έχουμε συνηθίσει τη βία και έχουμε «ξεμάθει» στον ατομικισμό, η υπενθύμιση από μια φωνή αταλάντευτη της σημασίας της συλλογικής δράσης, αλλά και του οραματισμού ενός διαφορετικού, δίκαου μέλλοντος, θα μας καθαρίζουν την καρδιά από τις φρίκες που τη βασανίζουν.

Σε αυτό το γοητευτικό, τελετουργικό ρυθμό, δεν γίναμε μέλη ενός επαναστατικού ψυχοδράματος, αλλά ανασάναμε. Με το βλέμμα καρφωμένο πάνω σε μια γελαστή και σεβάσμια (μα και σεβαστική) Patti Smith, η οποία φρόντισε να εμφυσήσει δύναμη, ομορφιά, πείσμα, αγάπη και ελπίδα μέσα στις πιο δυσπρόσιτες γωνιές της ψυχής μας. Η Παρασκευή που μας πέρασε και μας βρήκε στο λόφο του Λυκαβηττού, αποτυπώθηκε βαθιά μέσα μας. Είμαι βέβαιος, πως όσος κόσμος είδε από κοντά τι εστί Patti Smith, απέκτησε μια ανεξίτηλη εμπειρία. Είμαι επίσης βέβαιος, πως εκείνο το βράδυ, συνέβησαν πολλές μικρές μεταμορφώσεις, εντείνοντας το φως μιας υπέροχης νύχτας. Η Patti Smith επέστρεψε και μας χάρισε μαζί με το κουαρτέτο της μια μυσταγωγία όπως μόνο αυτή ξέρει. Γιατί τίποτα στον κόσμο δεν μπορεί να το κάνει όπως εκείνη.

Φωτογραφίες: Μαρίζα Καψαμπέλη