Stygian Path: «Προσπαθώντας να γράψεις σαν τους Manowar, θα καταλήξεις μια κακή απομίμηση»

 Μια από τις νέες ελπίδες της εγχώριας epic heavy σκηνής στέκουν ξεκάθαρα οι Stygian Path. Με ένα ντεμπούτο που έκλεισε ένα χρόνο από την κυκλοφορία του κι έχει αγαπηθεί από κοινό και μουσικούς, το κουιντέτο ετοιμάζεται να ανέβει ξανά στη σκηνή του Κυττάρου, αυτή τη φορά μαζί με τους Wings Of Steel. Έτσι, βρήκαμε την ευκαιρία για μια ενδελεχή δια ζώσης κουβέντα με τους Πάνο Μπαμπίλη, Γιώργο Μαχαίρα και Μάνο Καραχάλιο για τη διαδρομή που οδήγησε στη δημιουργία της μπάντας, τη σημασία των ζωντανών εμφανίσεων, την αισθητική και τη μυθολογία πίσω από το όνομά τους, αλλά και για ζητήματα που απασχολούν ευρύτερα τη σύγχρονη μουσική δημιουργία.

Λέγαμε πριν ξεκινήσουμε ότι ίσως το πιο δύσκολο πράγμα σε μια μπάντα δεν είναι να βρεις καλούς μουσικούς, αλλά να βρεις ανθρώπους που να μπορούν πραγματικά να συνεργαστούν μεταξύ τους.

Πάνος: Ακριβώς. Και στην περίπτωσή μας αυτό είναι κάτι που πήρε χρόνια. Ουσιαστικά μιλάμε για μια διαδρομή σχεδόν δέκα ετών. Άλλοτε βρισκόμασταν μαζί σε διαφορετικά σχήματα, άλλοτε χαθήκαμε, ξαναβρεθήκαμε, παίξαμε με άλλους ανθρώπους και τελικά καταλήξαμε εδώ που είμαστε σήμερα.

Γιώργος: Είναι πάρα πολύ δύσκολο να ευθυγραμμιστούν οι ζωές πέντε ανθρώπων. Υπάρχουν στρατιωτικές υποχρεώσεις, δουλειές, μετακομίσεις, σπουδές, άνθρωποι που φεύγουν στο εξωτερικό. Όλα αυτά επηρεάζουν άμεσα μια μπάντα. Και κάθε φορά που συμβαίνει μια μεγάλη αλλαγή, πρέπει ουσιαστικά να ξαναβρείς τις ισορροπίες σου.

Πώς φτάσατε τελικά στο σημείο να πείτε «ωραία, τώρα αυτό είναι το σχήμα μας»;

Πάνος: Στην πραγματικότητα είχαμε όλοι παίξει μεταξύ μας σε διάφορες φάσεις. Τα παιδιά είχαν ένα προηγούμενο σχήμα που κάποια στιγμή διαλύθηκε. Στη συνέχεια ξαναβρέθηκαν μεταξύ τους και μέσω κοινών φίλων μπήκα κι εγώ στην εξίσωση. Είχαμε ξαναπαίξει μαζί στο παρελθόν, οπότε υπήρχε ήδη μια βάση εμπιστοσύνης.

Μάνος: Στο τέλος όλα καταλήγουν στον χαρακτήρα. Μπορεί να είσαι εξαιρετικός μουσικός, αλλά αν δεν μπορείς να συνεργαστείς με άλλους ανθρώπους, αν δεν αφήνεις χώρο στους γύρω σου ή αν δημιουργείς συνεχώς εντάσεις, αργά ή γρήγορα θα υπάρξει πρόβλημα.

Πάνος: Το σημαντικό είναι να λειτουργείς σαν ομάδα. Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε περάσει από μπάντες που δεν λειτούργησαν. Αυτές οι αποτυχίες όμως σε βοηθούν να καταλάβεις τι δεν πρέπει να επαναλάβεις. Αυτό είναι ίσως και το θετικό του να ξεκινάς μια σοβαρή μπάντα σε μεγαλύτερη ηλικία.

Μια μπάντα είναι μαραθώνιος

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Στα είκοσι έχεις περισσότερη ορμή.

Γιώργος: Ισχύει. Στα είκοσι έχεις περισσότερο ενθουσιασμό και λιγότερες υποχρεώσεις. Από την άλλη, όσο μεγαλώνεις αποκτάς εμπειρία. Ξέρεις καλύτερα πώς να διαχειριστείς ανθρώπους, καταστάσεις και προσδοκίες.

Πάνος: Και αντιλαμβάνεσαι ότι μια μπάντα είναι μαραθώνιος. Αν δεν αντέξεις στον χρόνο, δεν έχει σημασία πόσο ταλαντούχος είσαι. Θα διαλυθείς στην πορεία.

Φτάνει κάποια στιγμή που έχεις εμπειρίες, αποτυχίες, επιτυχίες και όλο αυτό το υπόβαθρο. Εκεί γεννιέται η ανάγκη να κυκλοφορήσεις κάτι δικό σου; Ή είναι κυρίως μια δημιουργική ανάγκη που βγαίνει αυθόρμητα;

Πάνος: Νομίζω ότι ήταν κυρίως δημιουργική ανάγκη. Βοήθησε βέβαια και το timing. Ήμασταν όλοι σε μια φάση που είχαμε ήδη περάσει από αρκετές μπάντες και είχαμε αποκτήσει εμπειρίες. Όταν βρεθήκαμε ξανά, ο καθένας έφερε τις δικές του ιδέες στο τραπέζι και σιγά-σιγά αυτές ενώθηκαν σε έναν κοινό ήχο.

Γιώργος: Όλα προέκυψαν πολύ οργανικά. Προφανώς θέλαμε να κυκλοφορήσουμε κάτι, γιατί η πρώτη δουλειά είναι αυτή που ουσιαστικά σε συστήνει στον κόσμο. Είναι το υλικό με το οποίο θα κλείσεις συναυλίες, θα προσεγγίσεις κόσμο και θα δείξεις ποιος είσαι σαν μπάντα.

Πάνος: Αυτό που μας εξέπληξε ήταν ότι όλα εξελίχθηκαν αρκετά γρήγορα. Ο δίσκος γράφτηκε μέσα σε περίπου έναν χρόνο. Και αυτό ήταν πολύ θετικό γιατί, όταν ξεκινήσαμε, δεν ξέραμε ακόμα πόσο καλά θα ταιριάξουμε μουσικά μεταξύ μας. Τελικά όχι μόνο ταιριάξαμε, αλλά μείναμε και πολύ ικανοποιημένοι από το αποτέλεσμα.

Άρα η συνέχεια έρχεται χωρίς πίεση;

Γιώργος: Ακριβώς. Δεν υπάρχει κάποια πίεση να κυκλοφορήσουμε κάτι γρήγορα απλώς για να υπάρχει νέα κυκλοφορία. Αυτό δεν έχει κανένα νόημα. Θέλουμε η επόμενη δουλειά να είναι τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο με την πρώτη, αν όχι καλύτερη. Και αυτό θα πάρει όσο χρόνο χρειαστεί.

Είστε πέντε διαφορετικοί άνθρωποι με διαφορετικά ακούσματα. Άλλος μπορεί να ακούει περισσότερο epic metal, άλλος black metal, άλλος παραδοσιακό heavy metal. Πώς καταλήγει όλο αυτό να γίνεται ένας ενιαίος ήχος που λέγεται Stygian Path;

Μάνος: Υπήρχε εξαρχής μια βασική συμφωνία. Θέλαμε να παίξουμε heavy metal με epic χαρακτήρα. Αυτό ήταν το κοινό σημείο αναφοράς. Από εκεί και πέρα ο καθένας έφερε τις δικές του επιρροές και τις δικές του ιδέες.

Πάνος: Νομίζω ότι το βασικό είναι η χημεία. Όλοι είχαμε ως κοινό παρονομαστή το heavy metal. Οι επιρροές μπορεί να είναι διαφορετικές, αλλά ο πυρήνας ήταν κοινός.

Γιώργος: Δεν είπαμε ποτέ ότι πρέπει να ακολουθήσουμε αυστηρά ένα συγκεκριμένο μοτίβο ή μια συγκεκριμένη σχολή. Ο καθένας έφερνε ό,τι είχε να προσφέρει και στη συνέχεια προσπαθούσαμε να το ενσωματώσουμε σε ένα ενιαίο αποτέλεσμα. Ό,τι δεν ταίριαζε απλώς έμενε εκτός.

Εκεί βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στην επιρροή και στην αντιγραφή

Ακούγοντας τη μουσική σας, μπορεί κανείς να εντοπίσει επιρροές από συγκροτήματα όπως οι Virgin Steele, οι Manowar ή οι Blind Guardian. Πώς αντιμετωπίζετε αυτή τη συζήτηση γύρω από τις επιρροές;

Πάνος: Δεν γίνεται να μην υπάρχουν επιρροές. Όλοι ακούμε μουσική και όλοι επηρεαζόμαστε από πράγματα που αγαπάμε. Το ζήτημα είναι τι κάνεις με αυτές τις επιρροές.

Γιώργος: Αν προσπαθήσεις συνειδητά να γράψεις «σαν τους Manowar», το πιθανότερο είναι ότι θα καταλήξεις σε μια κακή απομίμηση. Αυτό δεν μας ενδιαφέρει.

Μάνος: Οι επιρροές περνούν μέσα από τον καθένα μας, φιλτράρονται από τις προσωπικές μας εμπειρίες και στο τέλος βγαίνει κάτι που είναι δικό μας. Εκεί βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στην επιρροή και στην αντιγραφή.

Πάνος: Θέλουμε κάποιος να μπορεί να αναγνωρίσει τι ακούμε και από πού ερχόμαστε μουσικά. Αλλά ταυτόχρονα να ακούσει το αποτέλεσμα και να πει: «Αυτό είναι Stygian Path».

Τώρα που έχει περάσει κάποιος χρόνος από την κυκλοφορία του πρώτου δίσκου, πώς βλέπετε το επόμενο βήμα; Υπάρχει η αίσθηση ότι πρέπει να ακολουθήσετε μια συγκεκριμένη συνταγή;

Πάνος: Από τη δική μου πλευρά, όχι. Η λογική είναι να προσεγγίσουμε τον επόμενο δίσκο όπως ακριβώς προσεγγίσαμε και τον πρώτο. Σαν να μην υπάρχει προηγούμενο άλμπουμ. Να φέρουμε ξανά τις ιδέες μας στο τραπέζι και να δούμε πού θα μας οδηγήσουν. Προφανώς επηρεάζεσαι από όσα έχεις ήδη κάνει, αλλά δεν θέλω να μπω στη διαδικασία να αναπαράγω συνειδητά μια επιτυχημένη φόρμουλα. Θα υπάρξουν διαφορές και καλώς θα υπάρξουν. Το σημαντικό είναι να παραμείνουμε μέσα στο ίδιο δημιουργικό πλαίσιο και να μη χάσουμε την ταυτότητά μας.

Γιώργος: Νομίζω ότι αυτό είναι κάτι πολύ φυσιολογικό για κάθε μπάντα. Συχνά ο πρώτος δίσκος αποτελείται από τραγούδια που έχουν γραφτεί πολλά χρόνια νωρίτερα, πριν ακόμη υπάρξει η μπάντα με τη σημερινή της μορφή. Ο καθένας φέρνει δικές του ιδέες, γραμμένες σε διαφορετικές περιόδους της ζωής του και κάτω από πολύ συγκεκριμένες επιρροές. Γι’ αυτό πολλές φορές οι πρώτες δουλειές είναι πιο άμεσα συνδεδεμένες με τα ακούσματα που διαμόρφωσαν τα μέλη όταν ήταν μικρότερα. Όσο περνά ο καιρός, όμως, η μπάντα αποκτά δική της χημεία. Τα μέλη αλληλεπιδρούν περισσότερο μεταξύ τους, γράφουν από κοινού και σιγά-σιγά αναπτύσσουν έναν πιο προσωπικό χαρακτήρα. Εκεί αρχίζει πραγματικά να διαμορφώνεται η ταυτότητα ενός συγκροτήματος.

Μάνος: Και φυσικά παίζει ρόλο και το feedback που λαμβάνεις. Όχι απαραίτητα επειδή θα αλλάξεις πορεία για να ικανοποιήσεις κάποιον, αλλά γιατί ακούς πώς αντιλαμβάνεται ο κόσμος τη μουσική σου. Μαθαίνεις πράγματα για τον εαυτό σου μέσα από τις αντιδράσεις των άλλων.

Από την άλλη, γράφετε μουσική σε ένα είδος που παραδοσιακά αγαπά τις μεγάλες διάρκειες, τις επικές δομές και τις πιο απαιτητικές συνθέσεις. Υπάρχει ποτέ η σκέψη να προσαρμόσετε κάτι ώστε να γίνει πιο άμεσο ή πιο εύκολο για τον ακροατή;

Πάνος: Είναι μια συζήτηση που γίνεται. Όταν βλέπεις ότι τα περισσότερα τραγούδια σου ξεπερνούν τα επτά ή οκτώ λεπτά, αναπόφευκτα αναρωτιέσαι αν αυτό λειτουργεί πάντα υπέρ σου. Όχι για εμπορικούς λόγους, αλλά επειδή θέλεις η μουσική σου να φτάσει σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους.

Από την άλλη, το κοινό του heavy metal συχνά εκτιμά ακριβώς αυτές τις ιδιαιτερότητες.

Γιώργος: Σίγουρα. Και τελικά εκεί καταλήγουμε κι εμείς. Ακούμε όλες τις απόψεις, τις συζητάμε, αλλά στο τέλος θα κάνουμε αυτό που μας βγαίνει φυσικά. Αν ένα τραγούδι χρειάζεται τρία λεπτά, θα είναι τρία λεπτά. Αν χρειάζεται δέκα, θα είναι δέκα. Δεν γράφουμε μουσική για το ραδιόφωνο ούτε προσπαθούμε να γίνουμε κάτι πιο mainstream. Παίζουμε ένα είδος που ανήκει συνειδητά στο underground και θέλουμε να παραμείνουμε ειλικρινείς απέναντι σε αυτό.

Μάνος: Παρόλα αυτά, έχει ενδιαφέρον να παρατηρείς πώς αντιδρά ο κόσμος. Βλέπεις ποια τραγούδια ξεχωρίζουν, ποια αγαπήθηκαν περισσότερο, ποια συζητιούνται πιο συχνά. Όχι για να τα αντιγράψεις στο μέλλον, αλλά για να καταλάβεις καλύτερα τι λειτουργεί.

Πάνος: Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το "Unholy Land". Μας ταλαιπώρησε πολύ στη σύνθεση, γιατί προσπαθούσαμε να συνδυάσουμε πολλές διαφορετικές ιδέες σε ένα ενιαίο σύνολο. Κατέληξε να ξεπερνά τα οκτώ λεπτά και αναρωτιόμασταν αν κάποιος που δεν μας ξέρει θα αφιερώσει τόσο χρόνο για να το ακούσει.

Γιώργος: Κι όμως, αρκετοί άνθρωποι μάς είπαν αργότερα ότι ήταν το αγαπημένο τους τραγούδι. Οπότε τελικά δεν υπάρχει συνταγή. Αν ένα κομμάτι έχει κάτι να πει, θα βρει τον δρόμο του.

Σήμερα μια μπάντα έχει πολύ περισσότερα εργαλεία στα χέρια της για να διαδώσει τη μουσική της. Από την άλλη, υπάρχει και ένας τεράστιος όγκος πληροφορίας και περιεχομένου. Πώς βλέπετε αυτή τη νέα πραγματικότητα;

Γιώργος: Υπάρχουν δύο διαφορετικές πλευρές. Η μία είναι το ποιοτικό κομμάτι. Το feedback που παίρνεις από ανθρώπους που έρχονται στα live, από φίλους, από ανθρώπους που αγοράζουν τη μουσική σου ή που κάθονται πραγματικά να τη συζητήσουν.

Η άλλη είναι τα στατιστικά. Οι streaming πλατφόρμες σου δίνουν πολύ συγκεκριμένα στοιχεία. Μπορείς να δεις ποια τραγούδια ακούγονται περισσότερο, ποια έχουν μεγαλύτερη απήχηση ή ποια κρατούν περισσότερο το ενδιαφέρον του ακροατή. Αυτές οι πληροφορίες έχουν αξία, αρκεί να μην γίνουν αυτοσκοπός.

Πάνος: Το μεγάλο πλεονέκτημα της εποχής είναι ότι δεν χρειάζεσαι πλέον απαραίτητα μια δισκογραφική για να κυκλοφορήσεις τη μουσική σου. Μπορείς να είσαι ουσιαστικά ο εκδότης του εαυτού σου. Αυτό είναι τεράστια αλλαγή σε σχέση με πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια.

Μάνος: Το πρόβλημα είναι ότι μπαίνεις σε μια τεράστια θάλασσα περιεχομένου. Θεωρητικά μπορείς να φτάσεις παντού. Πρακτικά, όμως, οι πλατφόρμες λειτουργούν με αλγόριθμους και η ορατότητα δεν είναι τόσο δημοκρατική όσο φαίνεται. Υπάρχει σε μεγάλο βαθμό η ψευδαίσθηση ότι όλοι έχουν τις ίδιες πιθανότητες. Στην πραγματικότητα είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσεις μέσα σε εκατομμύρια κυκλοφορίες.

Γιώργος: Παρόλα αυτά, δεν μπορείς να αγνοήσεις αυτά τα εργαλεία. Τα χρησιμοποιείς, γνωρίζοντας ταυτόχρονα τα όριά τους.

Πάνος: Προσωπικά θεωρώ ότι τα στατιστικά είναι χρήσιμα, αλλά δεν πρέπει να σε απομακρύνουν από την ουσία. Μπορεί να σε ακούσει κάποιος στη Γαλλία, στην Ισπανία ή στην Αμερική και αυτό είναι υπέροχο. Στο τέλος όμως το ζητούμενο είναι να παίξεις ζωντανά. Η μουσική δεν μπορεί να υπάρχει μόνο ως ένα αρχείο σε μια πλατφόρμα.

Μάνος: Γι’ αυτό κι εμείς εξακολουθούμε να πιστεύουμε πολύ στην πιο παραδοσιακή προσέγγιση. Στα live, στην επαφή με τον κόσμο, στα μικρά δίκτυα ανθρώπων που αγαπούν πραγματικά τη σκηνή και τη στηρίζουν.

Γιώργος: Μπορεί να έχεις χιλιάδες streams και ταυτόχρονα να μη γεμίζεις έναν μικρό χώρο. Αυτό δεν σημαίνει πολλά για εμάς. Προτιμούμε να ξέρουμε ότι η μουσική φτάνει στους ανθρώπους που πραγματικά ενδιαφέρονται, που θα έρθουν σε μια συναυλία, θα αγοράσουν έναν δίσκο ή μια μπλούζα και θα στηρίξουν έμπρακτα αυτό που κάνουμε.

Θα επανέλθω σε αυτό, γιατί μου δίνετε πολύ ωραία πάσα. Πέρυσι κυκλοφορήσατε τον δίσκο και τον βγάλατε και σε φυσική μορφή...

Πάνος: Ξέρω ακριβώς πού το πας αυτό... (γέλια)

…αλλά όχι σε βινύλιο. Θα το δούμε κάποια στιγμή;

Πάνος: Ναι, είναι στα πλάνα μας. Δεν εγκαταλείπουμε καθόλου τη φυσική μορφή. Αντιθέτως, θέλουμε ο δίσκος να υπάρχει και σε βινύλιο. Απλώς είναι μια διαδικασία που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς και χρειάζεται χρόνο και συνεννόηση με αρκετούς ανθρώπους.

Γιώργος: Γενικά λειτουργούμε με πιο «ανθρώπινους» ρυθμούς. Δεν είμαστε μια μεγάλη εταιρική μηχανή που μπορεί να τρέξει τα πάντα ταυτόχρονα. Όλα γίνονται μέσα από συνεργασίες, προσωπικές σχέσεις και κοινό προγραμματισμό. Οπότε θέλει λίγη υπομονή.

Μάνος: Αλλά ναι, είναι κάτι που θέλουμε κι εμείς πολύ. Το artwork του δίσκου είναι από αυτά που θα θέλαμε να δούμε και σε μεγαλύτερη διάσταση.

Σημαντικό να παίζουμε σε χώρους που έχουν ιστορία και ουσιαστικό ρόλο στη σκηνή

Το σκέφτηκα ακριβώς επειδή το artwork είναι πολύ δυνατό. Ποιος το επιμελήθηκε;

Πάνος: Το δημιούργησε ο Γιάννης Τούσας. Μας άρεσε πολύ το ύφος του και ο τρόπος που αποτυπώνει ανθρώπινες φιγούρες. Δουλέψαμε αρκετά μαζί πάνω στην ιδέα, οπότε το αποτέλεσμα ήταν ουσιαστικά προϊόν συνεργασίας.

Γιώργος: Υπήρχε συνεχής επικοινωνία. Του δώσαμε το γενικό πλαίσιο και τις βασικές ιδέες και εκείνος τις μετέφρασε εικαστικά με τρόπο που μας εξέφραζε απόλυτα. Και η αλήθεια είναι ότι το artwork έχει λάβει εξαιρετικά σχόλια.

Πώς προέκυψε η φιγούρα του Lorekeeper;

Πάνος: Θέλαμε να υπάρχει μια κεντρική μορφή που να συνδέει αισθητικά τη μπάντα με το υλικό της. Μας άρεσε πάντα η ιδέα που ακολουθούσαν πολλές κλασικές μπάντες, να έχουν μια χαρακτηριστική φιγούρα που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς.

Γιώργος: Όχι απαραίτητα με την έννοια μιας μασκότ όπως ο Eddie των Iron Maiden, αλλά μιας μορφής που να συμβολίζει μια ολόκληρη αντίληψη. Κάτι που να συμπυκνώνει την αισθητική, τη θεματολογία και το ύφος της μπάντας.

Μάνος: Μας ενδιέφερε επίσης να υπάρχει μια αίσθηση μυστηρίου. Η φιγούρα δεν είναι ιδιαίτερα βίαιη ή επιθετική. Δεν στηρίζεται στο σοκ. Αντίθετα, λειτουργεί περισσότερο συμβολικά και αφήνει χώρο στον θεατή να ερμηνεύσει πράγματα μόνος του.

Πάνος: Δεν ξέρουμε ακόμη αν η ίδια φιγούρα θα συνεχίσει να εμφανίζεται και στις επόμενες κυκλοφορίες. Αλλά μας αρέσει η ιδέα να υπάρχει ένας συνεκτικός οπτικός κόσμος γύρω από τη μουσική.

Ας πάμε λίγο στο όνομα της μπάντας. Πώς προέκυψε το Stygian Path;

Γιώργος: Η αλήθεια είναι ότι περάσαμε από πάρα πολλές ιδέες. Κάποιες πιο σοβαρές, κάποιες πιο παράξενες και κάποιες που σήμερα μάλλον θα μας φαίνονταν αστείες. Αυτό που είχαμε εξαρχής στο μυαλό μας ήταν ότι θέλαμε ένα όνομα που να δημιουργεί εικόνες και να παραπέμπει σε μια διαδρομή ή μια αφήγηση.

Πάνος: Μας άρεσαν πολύ η αλληγορία, η μυθολογία και οι έννοιες που παραπέμπουν σε ταξίδι. Δεν θέλαμε ένα όνομα που να είναι απλώς μια λέξη. Θέλαμε να περιγράφει κάτι.

Μάνος: Κάπως έτσι προέκυψε πρώτα το «Stygian». Στη συνέχεια ψάχναμε τη δεύτερη λέξη που θα το συμπλήρωνε και σταδιακά καταλήξαμε στο «Path».

Πάνος: Η αφετηρία ήταν ένα παλιότερο τραγούδι που είχαμε γράψει για τον Αχέροντα. Από εκεί αρχίσαμε να ψάχνουμε γενικότερα στοιχεία της ελληνικής μυθολογίας που συνδέονται με τον Κάτω Κόσμο. Η Στύγα μάς φάνηκε πολύ ενδιαφέρουσα ως αναφορά και πάνω σε αυτή χτίστηκε τελικά το όνομα.

Γιώργος: Υπάρχει βέβαια και μια αστεία λεπτομέρεια. Όταν καταλήξαμε στο όνομα, δεν γνωρίζαμε ότι υπήρχαν ήδη οι Stygian Oath.

Πάνος: Το ανακαλύψαμε αρκετά αργότερα. Και το αστείο είναι ότι διαφέρει μόνο μία λέξη, πρακτικά ένα γράμμα.

Μάνος: Μας έχει τύχει αρκετές φορές να μας μπερδέψουν. Έχουν υπάρξει άνθρωποι που ήρθαν μετά από live και μας είπαν πόσο τους άρεσαν οι... Stygian Oath.

Πάνος: Τελικά γνωριστήκαμε με τα παιδιά και εξηγήσαμε ότι δεν υπήρχε καμία πρόθεση αντιγραφής. Ευτυχώς το αντιμετώπισαν πολύ θετικά και έμεινε ως μια αστεία ιστορία.

Μιλήσατε αρκετές φορές για τα live. Είναι όντως η βασική προτεραιότητα της μπάντας αυτή τη στιγμή;

Πάνος: Ναι, χωρίς αμφιβολία. Ο λόγος που βιαστήκαμε να ολοκληρώσουμε και να κυκλοφορήσουμε τον πρώτο δίσκο ήταν ακριβώς αυτός. Θέλαμε να υπάρχει υλικό διαθέσιμο ώστε κάποιος να μπορεί να ακούσει τη μουσική μας και στη συνέχεια να μας δει ζωντανά.

Γιώργος: Αν δεν έχεις κυκλοφορήσει τίποτα, είναι δύσκολο να σε γνωρίσει ο κόσμος ή να σε εντάξει σε συναυλίες και φεστιβάλ. Ο δίσκος ήταν ουσιαστικά το εισιτήριο για να μπορέσουμε να βγούμε περισσότερο προς τα έξω.

Μάνος: Προσπαθούμε συνεχώς να βρούμε ευκαιρίες για live, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Έχουμε στείλει υλικό σε αρκετά φεστιβάλ, κυρίως εκτός Ελλάδας, αλλά δεν είναι εύκολη διαδικασία. Πολλές φορές δεν λαμβάνεις καν απάντηση.

Πάνος: Οπότε, συνήθως, αν θέλεις να βγεις στο εξωτερικό, πρέπει να το οργανώσεις μόνος σου. Να βρεις άλλες μπάντες, promoters, χώρους και να στήσεις κάτι σαν μικρή περιοδεία. Εκεί μπαίνουν ζητήματα οικονομικών, αδειών από τις δουλειές, διαθεσιμότητας και γενικότερου προγραμματισμού.

Γιώργος: Παρόλα αυτά, το live παραμένει η απόλυτη προτεραιότητά μας. Πιστεύουμε πραγματικά ότι ο καλύτερος τρόπος να γνωρίσεις μια μπάντα είναι να τη δεις πάνω στη σκηνή.

Τι να περιμένει λοιπόν ο κόσμος από το επόμενο live;

Πάνος: Θα ακούσει φυσικά ολόκληρο σχεδόν το υλικό του δίσκου. Αλλά θα παρουσιάσουμε και ένα καινούργιο τραγούδι, το πρώτο που έχει ολοκληρωθεί για τον επόμενο δίσκο. Οπότε θα υπάρχει και μια πρώτη γεύση από το πού μπορεί να κινηθεί η μπάντα στο μέλλον.

Γιώργος: Θα ήθελα επίσης να αναφέρω πόσο σημαντική είναι η βοήθεια του Γρηγόρη (Βαρσάμη, βλ. Eat Metal records) σε όσα κάνουμε. Μας έχει στηρίξει πολύ, ιδιαίτερα στο κομμάτι των live.

Μάνος: Για εμάς είναι σημαντικό να παίζουμε σε χώρους που έχουν ιστορία και ουσιαστικό ρόλο στη σκηνή. Το Κύτταρο, για παράδειγμα, είναι ένας χώρος με τεράστια βαρύτητα για το ελληνικό rock και metal.

Αν σας παρουσιαζόταν μια μεγάλη ευκαιρία, ένα μεγάλο φεστιβάλ ή μια πολύ μεγαλύτερη σκηνή, αλλά με κάποιους συμβιβασμούς, πώς θα το αντιμετωπίζατε;

Πάνος: Νομίζω ότι θα το εξετάζαμε πολύ προσεκτικά. Δεν είμαστε δογματικοί, αλλά μας ενδιαφέρει να υπάρχει συνάφεια με αυτό που κάνουμε.

Γιώργος: Παίζει ρόλο ποιο είναι το φεστιβάλ, ποιες μπάντες συμμετέχουν, ποιο είναι το πλαίσιο. Δεν είναι όλες οι ευκαιρίες ίδιες.

Μάνος: Δεν θα θέλαμε να βρεθούμε κάπου μόνο και μόνο επειδή είναι μεγάλο. Πρέπει να υπάρχει μια σύνδεση με τη μουσική μας και με αυτό που πρεσβεύει η μπάντα.

Πάνος: Θέλουμε να εξελισσόμαστε και να μεγαλώνουμε, αλλά χωρίς να χάνουμε τον λόγο για τον οποίο ξεκινήσαμε να κάνουμε μουσική.

Η μουσική δεν υπάρχει σε απόλυτο κενό

Μιλήσαμε πριν για τα όρια, για το πού τελειώνει η πρόκληση και πού αρχίζει η πραγματική ταύτιση με ακραίες ιδέες. Ειδικά στο metal, και ακόμη περισσότερο στο black metal, αυτή η συζήτηση επανέρχεται συνεχώς.

Πάνος: Νομίζω ότι το βασικό είναι η πρόθεση και η συνέπεια. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε κάποιον που χρησιμοποιεί κάτι για να προκαλέσει και σε κάποιον που πραγματικά πιστεύει και υποστηρίζει μια συγκεκριμένη ιδεολογία.

Γιώργος: Πολλά σύμβολα έχουν χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς ως μέσο πρόκλησης. Το θέμα είναι τι υπάρχει πίσω από αυτό. Αν κάποιος χρησιμοποιεί ένα σύμβολο επειδή θεωρεί ότι «σοκάρει», είναι ένα πράγμα. Αν όμως το συνοδεύει με συγκεκριμένες θέσεις, δηλώσεις και πράξεις, τότε μιλάμε για κάτι εντελώς διαφορετικό.

Μάνος: Για εμάς το όριο είναι αρκετά ξεκάθαρο. Όταν αρχίζεις να στηρίζεις ή να δικαιολογείς καταπιεστικές ιδεολογίες και πρακτικές, δεν υπάρχει χώρος για παρερμηνείες. Δεν μιλάμε μόνο για το παρελθόν. Μιλάμε και για το παρόν.

Πάνος: Στο τέλος της ημέρας, μπορείς να επιλέξεις πού θα δώσεις την υποστήριξή σου. Αν μια μπάντα ή ένας καλλιτέχνης εκφράζει πράγματα με τα οποία διαφωνείς ριζικά, μπορείς απλώς να κρατήσεις αποστάσεις. Μπορεί να είναι κρίμα, γιατί ίσως η μουσική να είναι εξαιρετική, αλλά για εμένα η μουσική δεν υπάρχει σε απόλυτο κενό.

Ας επιστρέψουμε στη μουσική. Έχετε ήδη ξεκινήσει να δουλεύετε πάνω σε νέο υλικό. Δεν θα ρωτήσω πότε θα βγει ο επόμενος δίσκος…

Γιώργος: Ευτυχώς! (γέλια)

Περισσότερο με ενδιαφέρει η διαδικασία. Πώς λειτουργεί η σύνθεση στους Stygian Path;

Πάνος: Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη συνταγή. Άλλες φορές κάποιος φέρνει ένα ολοκληρωμένο βασικό θέμα και το δουλεύουμε όλοι μαζί. Άλλες φορές ξεκινάμε από ένα riff, μια μελωδία ή ακόμη και από μια ιδέα για ατμόσφαιρα. Το σημαντικό είναι ότι το τελικό αποτέλεσμα περνάει μέσα από όλους.

Γιώργος: Νομίζω ότι πλέον έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου γνωρίζουμε πολύ καλά ο ένας τον τρόπο σκέψης του άλλου. Οπότε οι ιδέες εξελίσσονται αρκετά οργανικά. Δεν προσπαθούμε να πιέσουμε πράγματα να χωρέσουν κάπου. Αν κάτι λειτουργεί, μένει. Αν όχι, το αφήνουμε στην άκρη.

Μια και μιλάμε για τη δημιουργική διαδικασία, δεν γίνεται να μην αγγίξουμε το θέμα του AI. Βλέπουμε πλέον μουσικά projects, artwork, ακόμα και φωνητικά που δημιουργούνται ή υποβοηθούνται από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Εσείς πώς το βλέπετε;

Πάνος: Η μοναδική στιγμή που το συζητήσαμε σοβαρά ήταν όταν ψάχναμε τρόπους να επικοινωνήσουμε πιο εύκολα κάποιες ιδέες για το artwork. Όχι για να χρησιμοποιήσουμε εικόνες που θα παράγονταν από AI, αλλά για να μεταφέρουμε καλύτερα το ύφος που είχαμε στο μυαλό μας προς τον καλλιτέχνη που θα αναλάμβανε το εξώφυλλο.

Γιώργος: Ακόμη και τότε δεν προχωρήσαμε ιδιαίτερα. Γενικά κανείς μας δεν είναι ιδιαίτερα θετικός απέναντι στη χρήση AI στη δημιουργική διαδικασία.

Μάνος: Για μένα το ζήτημα είναι πολύ απλό. Ασχολούμαι με τη μουσική γιατί θέλω να εκφραστώ. Θέλω να γράψω κάτι εγώ, ακόμα κι αν είναι ατελές, ακόμη κι αν έχει λάθη. Αν βάλω ένα σύστημα να κάνει τη δουλειά για λογαριασμό μου, χάνεται ακριβώς αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο.

Πάνος: Δεν γράφουμε μουσική για να γίνουμε διάσημοι ούτε για να παράγουμε περιεχόμενο. Το κάνουμε επειδή μας αρέσει η ίδια η διαδικασία. Αν το αποτέλεσμα βγει ατελές αλλά είναι πραγματικά δικό μας, αυτό έχει μεγαλύτερη αξία για εμάς από κάτι τεχνικά άψογο που παράχθηκε από έναν αλγόριθμο.

Άρα θεωρείτε ότι η ανθρώπινη διάσταση είναι αναπόσπαστο μέρος της δημιουργίας.

Μάνος: Απολύτως. Η προσωπικότητα του δημιουργού δεν υπάρχει μόνο στην εκτέλεση. Υπάρχει και στη σύνθεση, στις επιλογές, στα λάθη, στις αδυναμίες. Εκεί κρύβεται η ταυτότητα ενός έργου.

Γιώργος: Αν κάποιος χρησιμοποιήσει τέτοια εργαλεία για να δοκιμάσει μια ιδέα ή για να ξεπεράσει ένα τεχνικό εμπόδιο, μπορώ να το καταλάβω. Αλλά από το σημείο αυτό μέχρι το να αναθέτεις τη δημιουργία σε μια μηχανή υπάρχει μεγάλη απόσταση.

Πάνος: Εμείς είμαστε ίσως μια γενιά που πρόλαβε όλη αυτή τη μετάβαση. Από το σταθερό τηλέφωνο και το dial-up internet μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη. Οπότε βλέπουμε πολύ καθαρά τι κερδίζεις και τι χάνεις σε κάθε βήμα.

Μάνος: Δεν είμαι γενικά αντίθετος στην τεχνολογία. Αλλά δεν θέλω να χρησιμοποιήσω ένα τέτοιο εργαλείο για να υποκαταστήσω τη φαντασία, το συναίσθημα ή τη δημιουργική αναζήτηση. Αν κάποιος θέλει να φτιάξει μουσική, προτιμώ να βρει συνεργάτες, να γνωρίσει ανθρώπους, να παίξει μαζί τους και να δημιουργήσει κάτι πραγματικό.

Γιώργος: Για μένα αυτό δεν αφορά μόνο την τέχνη. Αφορά γενικότερα τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τον κόσμο. Η δημιουργία είναι μια ανθρώπινη διαδικασία και δεν θα ήθελα να τη δω να αντικαθίσταται από την ευκολία.

Άρα, αν καταλαβαίνω σωστά, η θέση σας είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο, αλλά όχι ως δημιουργός.

Πάνος: Νομίζω ότι αυτό συνοψίζει αρκετά καλά τη στάση μας. Το εργαλείο μπορεί να βοηθήσει. Η δημιουργία όμως πρέπει να παραμένει ανθρώπινη.

Επανερχόμενος λίγο στο θέμα του AI, αν αύριο η τεχνολογία φτάσει σε σημείο να παράγει εξώφυλλα ή έργα τέχνης που δεν μπορείς να ξεχωρίσεις από αυτά ενός πραγματικού καλλιτέχνη, θα άλλαζε αυτό τη στάση σας;

Πάνος: Όχι. Η επιλογή μας να μην χρησιμοποιήσουμε AI στο τελικό αποτέλεσμα δεν έχει να κάνει με την ποιότητα που μπορεί να παράγει. Μπορεί σε λίγα χρόνια να φτιάχνει εικόνες που να μοιάζουν σαν να βγήκαν από το χέρι οποιουδήποτε μεγάλου ζωγράφου. Δεν είναι εκεί το ζήτημα.

Γιώργος: Αν το δεις καθαρά σαν εργαλείο brainstorming, έχει μια χρησιμότητα. Ας πούμε ότι θέλεις να αποτυπώσεις μια ιδέα οπτικά, αλλά μέσα στη μπάντα δεν υπάρχει κάποιος που να μπορεί να σχεδιάσει. Εκεί ένα τέτοιο εργαλείο μπορεί να σε βοηθήσει να οργανώσεις τις σκέψεις σου και να δημιουργήσεις ένα σημείο αναφοράς.

Πάνος: Μπορείς να φτιάξεις ένα πρόχειρο οπτικό πλαίσιο και μετά να πας σε έναν πραγματικό καλλιτέχνη και να του πεις: «Αυτό είναι περίπου το ύφος που έχω στο μυαλό μου». Από εκεί και πέρα, όμως, θέλεις ο δημιουργός να χρησιμοποιήσει τη δική του φαντασία και τη δική του καλλιτεχνική ταυτότητα.

Μάνος: Στην πράξη, μάλιστα, όταν πειραματιστήκαμε λίγο με αυτή τη λογική, διαπιστώσαμε ότι δεν μπορούσε να μας δώσει το αποτέλεσμα που τελικά πέτυχε ο Γιάννης στο εξώφυλλο του δίσκου.

Ακούγεται σαν να βλέπετε τη δημιουργία περισσότερο ως συλλογική διαδικασία παρά ως παραγωγή ενός τελικού προϊόντος.

Γιώργος: Για εμάς δεν υπάρχει μόνο η μπάντα. Υπάρχουν οι ηχολήπτες, οι γραφίστες, οι φωτογράφοι, οι άνθρωποι που ασχολούνται με το merch, οι διοργανωτές, οι χώροι, ολόκληρη η κοινότητα γύρω από τη μουσική.

Πάνος: Και αυτό είναι κάτι που θέλουμε να στηρίζεται. Όταν συνεργάζεσαι με ανθρώπους, ενισχύεις μια ολόκληρη σκηνή. Δημιουργούνται νέες σχέσεις, νέες ευκαιρίες και νέες ιδέες.

Μάνος: Γι’ αυτό μας απασχολεί και η ευρύτερη επίδραση τέτοιων τεχνολογιών. Δεν είναι μόνο τι μπορεί να κάνει ένα εργαλείο. Είναι και τι χάνεται αν αρχίσουμε να αντικαθιστούμε τους ανθρώπους που συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία.

Πάμε λίγο στους στίχους. Ποιος αναλαμβάνει κυρίως αυτό το κομμάτι;

Πάνος: Κυρίως εγώ, αν και δεν είμαι ο μόνος. Υπάρχουν ιδέες και συμβολές και από άλλα μέλη της μπάντας. Το σημαντικό είναι ότι οι στίχοι πρέπει να ταιριάζουν στη μουσική και στο συναίσθημα που θέλει να περάσει το κάθε τραγούδι.

Γιώργος: Δεν είμαστε από τις μπάντες που μπαίνουν στο στούντιο και τζαμάρουν μέχρι να προκύψει κάτι. Συνήθως ο καθένας δουλεύει μόνος του μια ιδέα στο σπίτι, την επεξεργάζεται και τη φέρνει στην πρόβα. Αν συμφωνήσουμε όλοι ότι έχει προοπτική, τότε ξεκινά η συλλογική δουλειά.

Μάνος: Από εκεί και πέρα ο καθένας προσθέτει στοιχεία σύμφωνα με τα δικά του ακούσματα και τη δική του αισθητική. Γι’ αυτό και τα τραγούδια μας έχουν συχνά διαφορετικό χαρακτήρα μεταξύ τους. Προέρχονται ουσιαστικά από πέντε διαφορετικούς ανθρώπους.

Πάνος: Το θεωρούμε ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της μπάντας. Όλοι συμμετέχουν δημιουργικά. Δεν υπάρχει κάποιος που απλώς εκτελεί ιδέες άλλων. Όταν όλοι συμβάλλουν στη δημιουργία, όλοι νιώθουν πραγματικά κομμάτι του αποτελέσματος.

Αναφερθήκατε αρκετές φορές στην ελληνική σκηνή. Πώς τη βλέπετε σήμερα;

Πάνος: Νομίζω ότι γίνονται πολύ ωραία πράγματα. Υπάρχουν πλέον φεστιβάλ και διοργανώσεις σε πολλές πόλεις εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης, κάτι που βοηθάει πραγματικά τη σκηνή να αναπτυχθεί.

Γιώργος: Η αποκέντρωση είναι πολύ σημαντική. Υπάρχει κόσμος στην επαρχία που αγαπά αυτή τη μουσική, αλλά δεν έχει πάντα τις ίδιες δυνατότητες πρόσβασης σε συναυλίες και διοργανώσεις. Όσο περισσότερα πράγματα γίνονται εκτός των δύο μεγάλων αστικών κέντρων, τόσο πιο υγιής γίνεται συνολικά η σκηνή.

Μάνος: Και πρακτικά βοηθά και τις μπάντες. Μπορείς να οργανώσεις μικρές περιοδείες, να παίξεις σε περισσότερα μέρη και να χτίσεις πραγματικές σχέσεις με το κοινό.

Αν σας ζητούσα να φανταστείτε το ιδανικό μέλλον για τους Stygian Path, πώς θα θέλατε να σας ανακαλεί ο κόσμος;

Πάνος: Για μένα η λέξη είναι μία: τίμιοι. Τίμιο metal, τίμιες ιδέες και τίμια παρουσία απέναντι στον κόσμο. Να παίζουμε τη μουσική μας, να κατεβαίνουμε από τη σκηνή, να πίνουμε μια μπύρα με όσους ήρθαν να μας δουν και να νιώθουμε ότι είμαστε μέρος μιας κοινότητας.

Γιώργος: Δεν σκέφτομαι απαραίτητα μεγάλες επιτυχίες ή τεράστια νούμερα. Θα ήθελα να λέει κάποιος ότι οι Stygian Path ήταν μια αξιοπρεπής μπάντα του ελληνικού underground metal, που άφησε πίσω της καλές δουλειές και μια ουσιαστική παρουσία στη σκηνή.

Μάνος: Και φυσικά υπάρχουν και κάποια όνειρα. Να παίξουμε σε φεστιβάλ που αγαπάμε, σε διοργανώσεις που έχουν σημασία για τη σκηνή και να συνεχίσουμε να βρισκόμαστε δίπλα σε ανθρώπους που μοιράζονται το ίδιο πάθος για τη μουσική.

Φωτογραφία εξωφύλλου: Cristina Alossi
Φωτογραφίες κειμένου: Iro Kalligeri